Uzależnienie od opioidów: leczenie, nawroty i bezpieczeństwo

Czym jest uzależnienie od opioidów

Opioidy to duża grupa substancji. Należą do nich substancje nielegalnie wytwarzane, na przykład heroina i nielegalny fentanyl, ale też leki stosowane w medycynie w leczeniu silnego bólu, takie jak tramadol, kodeina, oksykodon czy morfina. Uzależnienie od opioidów może więc zacząć się na ulicy, na imprezie albo w gabinecie lekarskim, po operacji czy urazie.

Niezależnie od początku mechanizm jest podobny, a skuteczne leczenie uzależnienia od opioidów zawsze łączy pomoc medyczną i psychologiczną. Na tej stronie wyjaśniamy, jak rozpoznać problem, jak rozpoznać przedawkowanie i dlaczego okres po przerwie jest szczególnie niebezpieczny.

Jak opioidy działają na mózg

W mózgu istnieje własny system opioidowy. Organizm wytwarza substancje, które łagodzą ból, pomagają w stresie i dają poczucie ukojenia oraz bliskości. Opioidy przyjmowane z zewnątrz działają na te same receptory, ale znacznie silniej. Dlatego przynoszą nie tylko ulgę w bólu, lecz także wyciszenie napięcia, lęku i smutku.

Przy regularnym przyjmowaniu mózg dostosowuje się do obecności opioidów. Pojawia się tolerancja, czyli słabsze działanie tej samej ilości, oraz zależność fizyczna, czyli objawy odstawienne przy przerwie. Z czasem opioid przestaje dawać przyjemność, a zaczyna przede wszystkim chronić przed złym samopoczuciem. To jeden z powodów, dla których tak trudno przerwać używanie bez wsparcia.

Ważne jest też to, że opioidy działają na ośrodek oddechowy w pniu mózgu. Właśnie dlatego ich przedawkowanie jest tak groźne: oddech zwalnia, aż może całkowicie ustać.

Jak rozwija się uzależnienie od opioidów i jakie są sygnały

Uzależnienie od opioidów rzadko pojawia się nagle. Często zaczyna się od chęci złagodzenia bólu, bezsenności, trudnych emocji lub traumatycznych wspomnień. Poniższe sygnały nie są diagnozą, ale warto potraktować je poważnie:

• opioid przyjmowany jest częściej lub dłużej, niż było to planowane lub zalecone przez lekarza;
• ta sama ilość działa słabiej, a bez substancji pojawiają się objawy odstawienne;
• dużo czasu i uwagi pochłania zdobywanie substancji, recept lub pieniędzy;
• zaniedbywane są praca, rodzina, zdrowie i dawne zainteresowania;
• pojawiają się tajemnice, kłamstwa i wycofanie z relacji;
• kolejne próby przerwania kończą się powrotem do używania;
• używanie trwa mimo przedawkowania, problemów zdrowotnych lub utraty ważnych rzeczy.

Przy lekach przeciwbólowych granica bywa trudna do zauważenia, bo ból jest prawdziwy. Więcej o tej sytuacji piszemy na stronie uzależnienie od leków przeciwbólowych i uspokajających.

Ryzyka zdrowotne i psychiczne

Przedawkowanie i fentanyl

Największym zagrożeniem jest przedawkowanie. Fentanyl i jego pochodne są wielokrotnie silniejsze od heroiny, a w nielegalnym obrocie bywają domieszką do innych substancji, także takich, które wyglądają jak leki. Osoba używająca często nie wie, co naprawdę przyjmuje. Nie istnieje sposób, by samodzielnie ocenić skład substancji z nielegalnego źródła.

Łączenie z alkoholem i lekami uspokajającymi

Opioidy, alkohol, benzodiazepiny i GHB hamują oddychanie, a ich połączenie wzmacnia ten efekt w sposób trudny do przewidzenia. Wiele przedawkowań wydarza się właśnie przy mieszaniu substancji. Więcej na ten temat na stronach uzależnienie od benzodiazepin i poliuzależnienie.

Zdrowie psychiczne

Uzależnienie od opioidów często współwystępuje z depresją, zaburzeniami lękowymi i doświadczeniami traumatycznymi. Opioid może latami pełnić rolę „znieczulenia” na ból psychiczny. Kiedy go zabraknie, trudne emocje wracają z dużą siłą, dlatego tak ważna jest równoległa psychoterapia. Przy myślach samobójczych lub poczuciu, że nie da się dalej żyć, zadzwoń pod 116 123 lub 800 70 22 22 (oba numery całodobowe i bezpłatne), a w bezpośrednim zagrożeniu pod 112.

Zdrowie fizyczne

Długotrwałe używanie opioidów wiąże się z zaburzeniami snu i hormonów, zaparciami, obniżoną odpornością i zakażeniami. Ocena zdrowia fizycznego należy do lekarza, dlatego zachęcamy do regularnych badań niezależnie od etapu leczenia.

Odstawienie, leczenie substytucyjne i głód

Zespół odstawienny od opioidów może obejmować niepokój, bezsenność, bóle mięśni i kości, poty, dreszcze, biegunkę, nudności i silny głód. Bywa bardzo wyczerpujący, a u osób z chorobami serca, w ciąży lub przy równoczesnym używaniu innych substancji może być groźny. Dlatego odstawienie opioidów po dłuższym używaniu powinno odbywać się pod opieką lekarza, a często w warunkach detoksu medycznego. Nie podajemy schematów zmniejszania ilości.

U części osób lekarze prowadzą leczenie substytucyjne, czyli długoterminowe leczenie farmakologiczne w wyspecjalizowanych placówkach. Nasze centrum nie prowadzi takiego leczenia, ale psychoterapia może z nim dobrze współgrać. Osoba w leczeniu substytucyjnym może u nas pracować nad emocjami, relacjami, traumą i zapobieganiem nawrotom, a my szanujemy plan ustalony z lekarzem.

Głód opioidów potrafi utrzymywać się długo po ustąpieniu objawów fizycznych. Głód narasta, osiąga szczyt i opada, zwykle w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Umiejętność przeczekania tej fali można wytrenować, o czym piszemy na stronie o radzeniu sobie z głodem.

Nawroty w uzależnieniu od opioidów: wyzwalacze i spadek tolerancji

Nawroty są częścią przebiegu wielu chorób przewlekłych. Odsetek nawrotów w uzależnieniach szacuje się na 40-60%, podobnie jak w nadciśnieniu czy astmie. Nawrót nie jest dowodem porażki, tylko informacją, że plan leczenia trzeba wzmocnić.

Dlaczego nawrót po przerwie jest tak niebezpieczny

To najważniejsza informacja na tej stronie. Po okresie abstynencji, na przykład po detoksie, pobycie w szpitalu, ośrodku terapii albo w miejscu, gdzie nie było dostępu do substancji, tolerancja organizmu szybko spada. Ilość, którą wcześniej organizm „znosił”, po przerwie może zatrzymać oddech. Dlatego pierwsze dni i tygodnie po zakończeniu leczenia stacjonarnego to okres szczególnie wysokiego ryzyka przedawkowania. Jeśli dojdzie do nawrotu, bliscy powinni znać objawy przedawkowania i numer 112, a osoba używająca nie powinna być wtedy sama.

Typowe wyzwalacze

• powrót bólu fizycznego lub nowy uraz i wizyta u lekarza, na której opioid znów się pojawia;
• silny stres, samotność, żałoba, konflikty w rodzinie;
• kontakt z osobami, miejscami i przedmiotami kojarzonymi z używaniem;
• bezsenność i przewlekłe zmęczenie;
• wspomnienia traumatyczne i nagły wzrost napięcia;
• myśl „tylko raz, przecież to już przeszłość” lub „i tak wszystko zepsute”.

Ta ostatnia myśl ma nazwę: efekt naruszenia abstynencji, opisany w modelu G.A. Marlatta i J.R. Gordona. Uczymy, jak go rozpoznać, zanim jedna wpadka zamieni się w pełny nawrót. Praktyczne wskazówki znajdziesz w artykule co zrobić po wpadce.

Jak pomagamy w leczeniu uzależnienia od opioidów w Nowym Targu

Nasze centrum prowadzi psychoterapię i diagnostykę uzupełniającą. Nie prowadzimy detoksu ani leczenia farmakologicznego, ale pomagamy zaplanować współpracę z lekarzem i towarzyszymy w procesie zmiany. Pracują u nas psychoterapeuci, specjaliści terapii uzależnień oraz specjaliści neuropsychologii i neuroregulacji.

• Konsultacja i ocena bezpieczeństwa. Pierwsze spotkanie trwa 50-60 minut. Sprawdzamy, czy potrzebna jest pilna pomoc lekarska lub detoks, i wspólnie układamy plan.
• Zapobieganie nawrotom. Pracujemy według modelu Marlatta i Gordona oraz z użyciem MBRP, czyli uważności w zapobieganiu nawrotom. Tworzymy pisemny plan, opisany na stronie zapobieganie nawrotom.
• Praca z traumą i emocjami. Gdy opioid „znieczulał” trudne doświadczenia, pomocna bywa terapia traumy, w tym EMDR, a także terapia schematów.
• Program SNNRZ. Autorski program SNNRZ prowadzi przez pięć etapów: Stabilizację, Neuromodulację, Narrację, Resocjalizację i Zamknięcie.
• Wsparcie po leczeniu stacjonarnym. Szczególnie ważne w okresie spadku tolerancji. Więcej na stronie terapia po odwyku.

Przyjeżdżają do nas osoby z Nowego Targu, Zakopanego, Rabki-Zdroju i całego Podhala. Zadzwoń pod 18 307 01 11 lub napisz przez stronę kontakt. Skierowanie nie jest potrzebne.

Dla bliskich osoby uzależnionej od opioidów

Życie obok osoby uzależnionej od opioidów to często ciągły lęk o jej życie. Warto nauczyć się rozpoznawać objawy przedawkowania i wiedzieć, że w takiej sytuacji zawsze dzwoni się pod 112. Nie trzeba mieć pewności, co zostało przyjęte.

Badania nad podejściem CRAFT pokazują, że życzliwa, spokojna komunikacja zwiększa szansę podjęcia leczenia przez osobę uzależnioną w porównaniu z konfrontacją. Zapraszamy bliskich na konsultację, także wtedy, gdy osoba używająca nie jest jeszcze gotowa na zmianę. Więcej na stronie pomoc dla bliskich. Wsparcie w sprawie uzależnień oferuje też ogólnopolski telefon zaufania 800 199 990, a rodzice mogą skorzystać z Pomarańczowej Linii 801 14 00 68.

Najczęstsze pytania o uzależnienie od opioidów