Pomoc dla bliskich osoby uzależnionej i terapia współuzależnienia

Czym jest współuzależnienie

Życie obok osoby uzależnionej przypomina ciągłą gotowość: nasłuchiwanie kroków, sprawdzanie telefonu, liczenie butelek lub pieniędzy, tłumaczenie nieobecności przed rodziną. Z czasem ten stan staje się codziennością i trudno sobie przypomnieć, jak wyglądał spokojny dzień.

Współuzależnienie dotyczy partnerek i partnerów, rodziców, dorosłych dzieci, rodzeństwa. Jeśli szukasz odpowiedzi na pytanie, jak pomóc osobie uzależnionej, zacznij od ważnej informacji: pomoc zaczyna się także od zadbania o siebie.

Sygnały, że uzależnienie bliskiej osoby zaczyna rządzić Twoim życiem

• większość myśli i rozmów dotyczy picia, używania lub grania tej osoby;
• pojawia się tłumaczenie jej zachowania przed innymi, kłamstwa „dla dobra rodziny”;
• spłacanie długów, dzwonienie do pracy z usprawiedliwieniem, sprzątanie skutków;
• poczucie winy, że „gdyby w domu było inaczej, nie doszłoby do picia”;
• rezygnacja ze spotkań, pasji i odpoczynku, bo „nie można zostawić sytuacji”;
• problemy ze snem, bóle głowy, napięcie w ciele, drażliwość, płaczliwość;
• wahania między nadzieją a złością, groźby, których potem nie da się dotrzymać.

Te reakcje nie są dowodem słabości. Są sygnałem przeciążenia, z którym warto coś zrobić. Czasem współuzależnienie przechodzi w obniżony nastrój, lęk lub wypalenie. Wtedy warto zajrzeć na stronę o pomocy psychologicznej w kryzysie.

CRAFT: jak pomóc osobie uzależnionej bez konfrontacji

CRAFT (Community Reinforcement and Family Training), opracowane przez R. Meyersa, to podejście, które uczy bliskich, jak zmienić codzienne interakcje, by zwiększyć szansę, że osoba uzależniona podejmie leczenie. Badania pokazują, że jest skuteczniejsze od konfrontacji i tradycyjnej „interwencji”. Jednocześnie poprawia samopoczucie samych bliskich, niezależnie od decyzji osoby uzależnionej.

Główne elementy CRAFT, które ćwiczymy na konsultacjach:

• Rozumienie wzorca. Kiedy, gdzie i z kim najczęściej dochodzi do picia lub używania, co je poprzedza, co następuje później.
• Nagradzanie trzeźwości. Czas bez substancji łączymy z przyjemnymi rzeczami: wspólnym posiłkiem, spacerem, rozmową, uwagą.
• Pozwalanie na naturalne konsekwencje. Przestajemy przejmować skutki picia za osobę uzależnioną, bez kar i gróźb.
• Pozytywna komunikacja. Krótkie komunikaty „ja”, spokojny ton, konkretna prośba zamiast wyrzutów.
• Wybór dobrego momentu. Uczymy się rozpoznawać chwile, w których propozycja leczenia ma największą szansę zostać wysłuchana, na przykład po trudnym poranku, gdy pojawia się żal.
• Bezpieczeństwo. Przy ryzyku przemocy zawsze na pierwszym miejscu jest ochrona siebie i dzieci.

Konkretne przykłady zdań znajdziesz w poradniku jak rozmawiać z osobą, która wróciła do picia.

Czego unikać, gdy bliska osoba pije, bierze lub gra

Wiele zachowań wynika z miłości i strachu, ale nieświadomie podtrzymuje problem albo wyczerpuje Ciebie. Warto ich unikać:

• Rozmów w czasie upojenia. Rozmowa z osobą pod wpływem rzadko coś zmienia, a łatwo przechodzi w kłótnię.
• Etykiet i zawstydzania. Słowa „pijak”, „ćpun”, „nieudacznik” zwiększają wstyd, a wstyd sprzyja ucieczce w substancję.
• Gróźb bez pokrycia. Mówienie tylko tego, co faktycznie zostanie zrobione, buduje wiarygodność.
• Ratowania ze skutków. Spłacanie długów, kłamstwa przed pracodawcą czy sprzątanie po libacji odbierają osobie uzależnionej szansę, by zobaczyć koszty.
• Kontrolowania wszystkiego. Szukanie butelek, liczenie pieniędzy i śledzenie telefonu zabierają ogromnie dużo energii, a rzadko zapobiegają piciu.
• Obwiniania siebie. Uzależnienie ma wiele przyczyn. Nie jest wynikiem tego, co zostało albo nie zostało powiedziane w domu.

Dbanie o siebie: od czego zacząć

1. Wróć do podstaw

   Sen, regularne posiłki, ruch. W przewlekłym stresie to pierwsze rzeczy, które się zaniedbuje, i pierwsze, które przywracają siły.

2. Odzyskaj jedną rzecz tylko dla siebie

   Spotkanie z przyjaciółką lub przyjacielem, zajęcia, spacer w góry. Coś, co nie jest związane z uzależnieniem bliskiej osoby.

3. Nazwij swoje granice

   Na przykład: „Nie rozmawiam, gdy jest alkohol. Wrócimy do tego jutro”. Granica dotyczy Twojego zachowania, nie kontrolowania drugiej osoby.

4. Zadbaj o dzieci

   Dzieci widzą więcej, niż się wydaje. Pomaga proste wyjaśnienie, że to nie ich wina, oraz stabilny rytm dnia. Dorosłe dzieci z takich rodzin często latami noszą skutki, o czym piszemy na stronie terapia DDA i DDD.

5. Skorzystaj ze wsparcia

   Konsultacja, psychoterapia lub telefon zaufania. Pomoc dla bliskich to nie luksus, tylko warunek, by mieć siłę na dłuższą drogę.

Zobowiązanie do leczenia odwykowego

Gdy picie osoby uzależnionej od alkoholu prowadzi do poważnych problemów, na przykład rozkładu życia rodzinnego lub zakłócania spokoju domowników, bliscy mogą złożyć wniosek do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Podstawą jest ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Komisja może skierować sprawę dalej, a ostateczną decyzję o zobowiązaniu podejmuje sąd.

To rozwiązanie bywa potrzebne, ale zwykle nie jest pierwszym krokiem. Warto je rozważyć spokojnie, najlepiej po konsultacji. Motywacja do zmiany często rośnie z czasem, także u osób, które zaczęły leczenie pod presją. Na sesji możemy wspólnie przemyśleć, czy i kiedy ten krok ma sens w Twojej sytuacji.

Jak pomagamy bliskim w Nowym Targu

W naszym centrum w Nowym Targu psychoterapeuci i specjaliści terapii uzależnień prowadzą konsultacje dla bliskich, terapię indywidualną współuzależnienia oraz sesje dla par i rodzin.

• Konsultacja dla bliskich. Trwa 50-60 minut. Omawiamy sytuację, bezpieczeństwo i pierwsze kroki. Nie wymaga obecności osoby uzależnionej.
• Trening CRAFT. Kilka spotkań, na których ćwiczymy komunikację, nagradzanie trzeźwości i wybór momentu na propozycję leczenia.
• Terapia własna. Praca z lękiem, poczuciem winy i granicami, między innymi metodami terapii poznawczo-behawioralnej i terapii schematów.
• Sesje par i rodzin. Gdy osoba uzależniona podejmuje leczenie, wspólne sesje pomagają odbudować zaufanie i ustalić zasady na czas zdrowienia.
• Leczenie osoby uzależnionej. Prowadzimy terapię uzależnienia od alkoholu, a także leczenie uzależnienia od narkotyków i hazardu.

Przyjmujemy rodziny z Nowego Targu, Zakopanego i całego Podhala, bez skierowania i poufnie. Zadzwoń: 18 307 01 11 lub napisz przez stronę kontakt.

Rodzice dzieci pijących alkohol lub używających narkotyków mogą też zadzwonić na Pomarańczową Linię: 801 14 00 68. W kryzysie emocjonalnym dostępny jest bezpłatny, całodobowy telefon 116 123. W zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Jeśli rozważacie leczenie stacjonarne, przeczytaj, jak rozmawiać z bliskim o pobycie w ośrodku, i zobacz opis pobytu w ośrodku zamkniętym. Pierwszy telefon może wykonać rodzina.

Najczęstsze pytania bliskich osób uzależnionych