Przemoc ekonomiczna: przykłady i pierwsze kroki

Czym jest przemoc ekonomiczna

Przemoc finansowa w małżeństwie lub związku bywa mylona z „oszczędnością” albo z tym, że „ktoś musi pilnować budżetu”. Wspólne planowanie wydatków to coś innego niż sytuacja, w której jedna osoba decyduje o wszystkim, a druga musi prosić o pieniądze na podstawowe potrzeby i tłumaczyć się z każdego paragonu.

Ta forma przemocy jest szczególnie podstępna, bo odbiera narzędzia do zmiany. Bez własnych pieniędzy trudno wynająć mieszkanie, opłacić dojazd do lekarza czy terapeuty albo po prostu mieć poczucie wyboru.

Przemoc ekonomiczna - przykłady zachowań

Przemoc ekonomiczna ma wiele odmian. Poniższe przykłady pomagają zobaczyć, gdzie kończy się wspólne zarządzanie budżetem, a zaczyna kontrola.

Odbieranie i wydzielanie pieniędzy

Przejmowanie wynagrodzenia, emerytury lub świadczeń na dzieci, wydzielanie drobnych kwot „na chleb”, wymaganie zwrotu reszty. Brak dostępu do wspólnego konta albo do informacji, ile pieniędzy jest w domu.

Zakaz pracy i sabotowanie pracy

Zabranianie podjęcia pracy lub nauki, „bo dom się zawali”. Sabotowanie: awantury przed ważnym dniem w pracy, telefony do pracodawcy, chowanie kluczyków do samochodu, odmowa opieki nad dziećmi w godzinach pracy, celowe spóźnianie się. Skutkiem bywa utrata zatrudnienia, którą potem przedstawia się jako „dowód nieudolności”.

Zadłużanie na partnera

Zaciąganie kredytów i pożyczek na drugą osobę, nakłanianie lub zmuszanie do podpisywania umów, poręczeń i dokumentów bez wyjaśnienia ich treści. Wykorzystywanie danych osobowych do zobowiązań. Osoba doznająca przemocy może latami nie wiedzieć o długach.

Kontrola wydatków

Rozliczanie z każdego zakupu, sprawdzanie paragonów i historii konta, awantury o „niepotrzebne” wydatki na podstawowe rzeczy: leki, ubrania dla dzieci, środki higieniczne. Jednocześnie sprawca bez ograniczeń wydaje na siebie.

Niszczenie i ukrywanie majątku

Sprzedaż wspólnych rzeczy bez zgody, niszczenie przedmiotów osobistych, ukrywanie dochodów, uchylanie się od utrzymania rodziny mimo możliwości. Gdy w domu jest uzależnienie, wspólne pieniądze często znikają na alkohol, substancje lub hazard. O tym ostatnim piszemy szerzej na stronie dla bliskich osoby grającej.

Przemoc finansowa w małżeństwie - sygnały ostrzegawcze

Ta lista nie jest diagnozą. Jeśli kilka punktów pasuje do sytuacji, warto porozmawiać z kimś z zewnątrz.

• Brak dostępu do pieniędzy na podstawowe potrzeby bez proszenia.
• Brak wiedzy o dochodach, kontach i zobowiązaniach w domu.
• Presja lub przymus przy podpisywaniu dokumentów finansowych.
• Lęk przed pokazaniem paragonu lub przyznaniem się do zakupu.
• Utrata pracy lub rezygnacja z niej pod naciskiem partnera.
• Zaskakujące wezwania do zapłaty lub informacje o długach.
• Pieniądze używane jako nagroda lub kara: „dostaniesz, jak zasłużysz”.

Przemoc ekonomiczna rzadko występuje sama. Zwykle towarzyszy jej upokarzanie i kontrola, typowe dla przemocy psychicznej. Szerszy obraz rodzajów przemocy znajdziesz na stronie przemoc domowa - rozpoznanie i pomoc.

Skutki przemocy ekonomicznej

Brak pieniędzy to nie tylko problem praktyczny. Długotrwała zależność finansowa podkopuje poczucie sprawczości i wartości. Osoby doznające przemocy ekonomicznej często opisują:

• wstyd i poczucie bycia „na łasce” drugiej osoby,
• przewlekły stres związany z brakiem środków na podstawowe potrzeby,
• lęk przed przyszłością i przekonanie, że „bez niego lub bez niej sobie nie poradzę”,
• izolację, bo spotkania ze znajomymi też kosztują,
• trudność w podjęciu decyzji o zmianie, bo brakuje zasobów, by ją zrealizować.

To zrozumiałe reakcje na trudną sytuację, a nie cecha charakteru. Poczucie sprawczości można odbudowywać krok po kroku.

Pierwsze kroki: ostrożnie i z myślą o bezpieczeństwie

Poniższe kroki mają charakter ogólny. Nie są poradą prawną ani finansową. Każdą zmianę warto rozważyć pod kątem tego, czy sprawca może ją zauważyć i jak zareaguje.

1. Porozmawiaj z Niebieską Linią

   Konsultanci 800 120 002 pomagają ocenić sytuację i zaplanować kroki tak, by nie zwiększać ryzyka.

2. Zabezpiecz dokumenty

   Dowód osobisty, akty urodzenia dzieci, umowy, dokumenty dotyczące mieszkania, zaświadczenia o dochodach. Kopie lub zdjęcia można przechowywać u zaufanej osoby.

3. Zbieraj informacje o finansach

   Ogólna wiedza o kontach, kredytach i zobowiązaniach przydaje się przy późniejszych rozmowach ze specjalistami. Notatki trzyma się poza zasięgiem sprawcy.

4. Własne środki - rozważnie

   Niektóre osoby zakładają własne konto lub odkładają drobne kwoty u zaufanej osoby. Trzeba jednak pamiętać, że korespondencja z banku, powiadomienia w telefonie czy wspólny e-mail mogą to ujawnić. Warto to przemyśleć razem ze specjalistą.

5. Skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą

   W sprawach prawnych, na przykład dotyczących długów, majątku czy utrzymania dzieci, skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym. O miejsca bezpłatnej pomocy prawnej można zapytać w ośrodku pomocy społecznej lub na Niebieskiej Linii.

Jeśli rozważane jest rozstanie, warto przygotować plan bezpieczeństwa. Moment odejścia bywa szczególnie ryzykowny, a zaplanowanie finansów to jedna z jego ważnych części.

Jak wspierać bliską osobę doznającą przemocy finansowej

Rodzina i przyjaciele często widzą więcej, niż osoba doznająca przemocy jest w stanie przyznać. Wsparcie działa najlepiej, gdy nie jest naciskiem.

• Słuchaj bez oceniania. Zdania „dlaczego się na to godzisz?” pogłębiają wstyd.
• Zaproponuj konkretną pomoc: przechowanie kopii dokumentów, podwiezienie na konsultację, numer Niebieskiej Linii.
• Nie konfrontuj samodzielnie sprawcy. To może zwiększyć ryzyko dla osoby, której chcesz pomóc.
• Szanuj tempo i decyzje. Zmiana w sytuacji zależności finansowej wymaga czasu i planu.

Jak pomagamy w Nowym Targu

W centrum w Nowym Targu zapewniamy wsparcie psychologiczne osobom doznającym przemocy ekonomicznej i innych form przemocy domowej. Nie udzielamy porad prawnych ani finansowych, ale pomagamy odzyskać siłę i jasność, by z takich porad skorzystać.

• Konsultacja. 50-60 minut na opis sytuacji, ocenę bezpieczeństwa i ustalenie realnych pierwszych kroków.
• Terapia indywidualna. Praca ze wstydem, lękiem i przekonaniem „nie dam rady bez tej osoby”, m.in. w nurcie CBT i ACT.
• Bliscy osób uzależnionych. Gdy pieniądze znikają na alkohol lub hazard, pomagamy chronić siebie i dzieci. Zobacz też granice wobec osoby uzależnionej.
• Przeciążenie. Długotrwały stres finansowy wyczerpuje. Podpowiadamy, jak zadbać o siebie.

Przyjmujemy osoby z Nowego Targu i całego Podhala, bez skierowania i poufnie. Zadzwoń: 18 307 01 11 lub napisz przez formularz kontaktowy.

Pytania o przemoc ekonomiczną