Trauma z dzieciństwa: objawy u dorosłych i jak ją leczyć

Czym jest trauma z dzieciństwa

Dziecko nie ma możliwości odejść ani zmienić swojej sytuacji. Dlatego jego psychika uczy się przetrwać: przez czujność, dopasowanie się, wyłączanie uczuć albo przejmowanie odpowiedzialności za dorosłych. Te strategie były wtedy mądre i potrzebne. W dorosłym życiu często przestają służyć, choć nadal działają automatycznie.

Nie trzeba pamiętać wszystkiego, żeby trauma dziecięca wpływała na teraźniejszość. Wiele osób mówi: „przecież nic strasznego się nie działo”, a jednocześnie od lat zmaga się z lękiem, pustką czy trudnymi związkami. Terapia pomaga połączyć te kropki bez szukania winnych i bez rozdrapywania ran ponad siły.

Rodzaje traumy dziecięcej

Trudne doświadczenia z dzieciństwa przybierają różne formy. Często nakładają się na siebie. Poniżej opisujemy je ogólnie, bez szczegółów, bo w terapii to Ty decydujesz, co i kiedy chcesz opowiedzieć.

Przemoc

Przemoc fizyczna, psychiczna lub seksualna ze strony dorosłych albo starszych dzieci. Także bycie świadkiem przemocy między rodzicami. Dziecko w takim domu uczy się, że świat jest niebezpieczny, a bliskość może ranić. Więcej o formach przemocy i o tym, jak szukać pomocy dziś, piszemy na stronie przemoc - jak rozpoznać i gdzie szukać pomocy.

Zaniedbanie emocjonalne

To trauma „braku”: nikt nie pytał, co czujesz, nie pocieszał, nie cieszył się Twoimi sukcesami. Potrzeby materialne mogły być zaspokojone, ale emocjonalne zostały bez odpowiedzi. Takie doświadczenie trudno nazwać, bo „nic się nie wydarzyło”, a jednak zostawia poczucie pustki i przekonanie, że własne potrzeby są kłopotem.

Uzależnienie rodzica

Życie z rodzicem, który pił, brał lub grał, oznacza chaos, nieprzewidywalność i często wstyd przed otoczeniem. Dzieci w takich rodzinach przyjmują role: bohatera, niewidzialnego, kozła ofiarnego, maskotki. Tej tematyce poświęcamy osobną stronę o terapii DDA i DDD.

Utrata i rozłąka

Śmierć rodzica lub rodzeństwa, nagłe rozstanie z opiekunem, długie rozłąki, pobyty w szpitalu, rozwód przeżyty bez wsparcia. Dla dziecka utrata bez możliwości przeżycia żałoby z kimś bliskim może stać się traumą.

Choroba psychiczna opiekuna i parentyfikacja

Gdy rodzic zmagał się z depresją lub inną chorobą, dziecko często przejmowało rolę dorosłego: opiekowało się rodzeństwem, pocieszało matkę lub ojca, pilnowało domu. Taka odwrócona rola, nazywana parentyfikacją, uczy, że miłość trzeba zapracować.

Trauma z dzieciństwa - objawy u dorosłych

Objawy traumy dziecięcej u dorosłych rzadko wyglądają jak wspomnienia. Częściej są to wzorce reagowania, które pojawiają się „nie wiadomo skąd” i powtarzają się mimo najlepszych chęci.

Regulacja emocji

• gwałtowne reakcje nieproporcjonalne do sytuacji albo przeciwnie, emocjonalne odrętwienie,
• trudność z uspokojeniem się po stresie, długie „dochodzenie do siebie”,
• ciągła czujność, napięcie w ciele, problemy ze snem,
• wstyd i poczucie, że jest się „gorszym” lub „zepsutym”.

Relacje

• lęk przed odrzuceniem lub przed bliskością, czasem jedno i drugie naraz,
• wchodzenie w związki, które odtwarzają znany z domu wzorzec,
• trudność ze stawianiem granic, nadmierne dopasowywanie się,
• nieufność, sprawdzanie partnera, poczucie, że i tak zostanie się opuszczonym.

Jeśli te trudności dominują w Twoim związku, warto zajrzeć na stronę relacje i związki - wsparcie psychologiczne.

Uzależnienia i kompulsje

Alkohol, leki, narkotyki, hazard, jedzenie czy praca bywają sposobem na ukojenie napięcia, którego nie nauczono regulować inaczej. Działają szybko, więc łatwo się do nich przywiązać. Dlatego u osób z traumą dziecięcą nawroty często wiążą się nie z „brakiem silnej woli”, tylko z nagłym powrotem dawnych emocji. Tu pomaga połączenie pracy z traumą i planu zapobiegania nawrotom.

Nastrój i ciało

Przewlekły smutek, pustka, lęk, a także dolegliwości z ciała bez jasnej przyczyny medycznej. Trauma z dzieciństwa zwiększa podatność na stany depresyjne i zaburzenia lękowe w dorosłości.

Jak leczyć traumę z dzieciństwa - terapia fazowa

Traumy rozwojowej nie leczy się przez jednorazowe „wyrzucenie z siebie” wspomnień. Taki pośpiech może przytłoczyć i wzmocnić objawy. Dlatego pracujemy fazami, a przejście do kolejnego etapu zależy od Twojej gotowości, nie od kalendarza.

1. Stabilizacja: najpierw bezpieczeństwo

   Uczysz się rozpoznawać, kiedy emocje zaczynają przejmować kontrolę, i wracać do równowagi. Porządkujemy codzienność: sen, rytm dnia, relacje, sposoby radzenia sobie bez substancji. Budujemy też zaufanie w relacji terapeutycznej, co dla wielu osób po traumie dziecięcej jest samo w sobie nowym doświadczeniem.

2. Przetwarzanie: oswajanie przeszłości

   Gdy masz już stabilne zasoby, wracamy do wybranych doświadczeń w kontrolowany sposób. Nie chodzi o szczegółowe relacjonowanie krzywd, tylko o to, żeby wspomnienia przestały wywoływać reakcję jak w chwili zagrożenia. Możesz w każdej chwili zatrzymać pracę.

3. Integracja: nowa opowieść o sobie

   Pracujemy nad tym, kim jesteś dziś, a nie tylko nad tym, co Cię spotkało. Zmieniają się przekonania o sobie, sposób budowania bliskości i stawiania granic. Przeszłość staje się częścią historii, a nie jej głównym reżyserem.

Metody pracy z traumą dziecięcą

Dobieramy metody do rodzaju doświadczeń i do tego, jak dziś wpływają na Twoje życie. Często łączymy kilka podejść.

EMDR

Terapia EMDR (odwrażliwianie i przetwarzanie za pomocą ruchów gałek ocznych) pomaga przetworzyć konkretne wspomnienia tak, by traciły swój emocjonalny ładunek. Przy traumie z dzieciństwa zwykle poprzedza ją dłuższe przygotowanie i praca z zasobami, a przetwarzanie odbywa się małymi krokami.

Ego State Therapy

Ego State Therapy (terapia stanów ego) zakłada, że osobowość składa się z różnych części. Jedna może wciąż czuć się jak przestraszone dziecko, inna jak surowy krytyk, jeszcze inna jak opiekun, który „musi wszystko ogarnąć”. Terapia pomaga je poznać i sprawić, by zaczęły ze sobą współpracować.

Terapia schematów

Terapia schematów pracuje z głębokimi przekonaniami, które powstały, gdy potrzeby dziecka nie były zaspokajane, na przykład „nie zasługuję na miłość” albo „ludzie zawsze odchodzą”. Uczy, jak dziś zadbać o te potrzeby w zdrowy sposób.

Szerzej o leczeniu PTSD i traumy w ogóle, także po zdarzeniach z dorosłego życia, piszemy na stronie terapia traumy i PTSD. Jeśli podejrzewasz, że trudne wzorce przechodzą w Twojej rodzinie z pokolenia na pokolenie, zajrzyj na stronę o traumie rodowej.

Jak pomagamy w Nowym Targu

Pierwsza konsultacja trwa 50-60 minut. Nie musisz na niej opowiadać o tym, co się wydarzyło w dzieciństwie. Rozmawiamy o tym, z czym zmagasz się dziś, co pomaga, a co utrudnia, oraz jakie masz cele. Oceniamy też bezpieczeństwo i ewentualną potrzebę konsultacji psychiatrycznej.

Następnie proponujemy plan pracy. Faza stabilizacji trwa zwykle 4-8 tygodni, a przy traumie rozwojowej często dłużej. Sesje odbywają się najczęściej raz w tygodniu. Pełna terapia zwykle trwa od kilku do kilkunastu miesięcy, bo zmiana głęboko utrwalonych wzorców wymaga czasu.

Jeśli trauma dziecięca łączy się z uzależnieniem, pracujemy z oboma obszarami razem. Przyjmujemy osoby dorosłe z Nowego Targu i Podhala, bez skierowania i poufnie. Umów się telefonicznie: 18 307 01 11 lub przez stronę kontakt.

Najczęstsze pytania o traumę z dzieciństwa