Poliuzależnienie: gdy problemem jest kilka substancji

Czym jest poliuzależnienie

W praktyce poliuzależnienie jest częstsze, niż się wydaje. Wiele osób używa więcej niż jednej substancji. Alkohol łączy się z nikotyną, stymulanty z alkoholem i lekami na sen, marihuana z alkoholem. Często jedna substancja jest „główna”, a pozostałe pojawiają się jako wsparcie, sposób na zjazd albo zamiennik.

Uzależnienie mieszane nie jest „cięższym charakterem” ani dowodem, że ktoś jest przypadkiem beznadziejnym. To zrozumiały sposób, w jaki mózg szuka ulgi, gdy jedna substancja przestaje wystarczać lub gdy trzeba zrównoważyć jej skutki. Dobra wiadomość jest taka, że terapia, która obejmuje całość, daje realną szansę na zmianę.

Mieszanie substancji: najczęstsze wzorce

Używanie jednoczesne

Kilka substancji pojawia się w tym samym czasie, na przykład alkohol z kokainą na imprezie czy alkohol z lekami uspokajającymi wieczorem. Działania się nakładają, a przewidywanie skutków staje się bardzo trudne.

Cykl pobudzenie i wyciszenie

Stymulant daje energię, a potem alkohol, marihuana lub leki mają pomóc zasnąć i złagodzić zjazd. Rano pojawia się zmęczenie, więc znów sięga się po pobudzenie. Taki cykl szybko utrwala uzależnienie od obu stron.

Przerzucanie się z jednej substancji na drugą

Po odstawieniu jednej substancji pojawia się inna: po rzuceniu alkoholu więcej marihuany, po odstawieniu opioidów leki uspokajające, po narkotykach intensywne picie. Z zewnątrz wygląda to jak postęp, ale mechanizm zostaje ten sam. Podobnie bywa z przerzucaniem się na zachowania, np. hazard, opisane na stronie o uzależnieniach behawioralnych.

Substancja „na zapas”

Część osób ma jedną substancję główną i drugą na sytuacje, gdy tej pierwszej brakuje. Brak pierwszej substancji nie oznacza wtedy przerwy, tylko zamianę.

Niebezpieczne połączenia substancji

Opisujemy je wyłącznie po to, by pomóc rozpoznać zagrożenie i wiedzieć, kiedy wezwać pomoc. Nie istnieje „bezpieczny” sposób łączenia substancji.

• Opioidy, benzodiazepiny i alkohol. Wszystkie hamują oddychanie, a razem nasilają ten efekt. To jedna z najczęstszych przyczyn śmiertelnych przedawkowań.
• GHB lub GBL z alkoholem. Połączenie może szybko prowadzić do głębokiej utraty przytomności i zatrzymania oddechu.
• Stymulanty z alkoholem. Alkohol z kokainą lub amfetaminą silnie obciąża serce, a stymulant maskuje upojenie, więc łatwo wypić znacznie więcej.
• Łączenie kilku stymulantów. Zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu serca, przegrzania organizmu, drgawek i stanów psychotycznych.
• Substancje z lekami psychiatrycznymi. Niektóre połączenia mogą wywołać groźne interakcje, dlatego lekarz powinien wiedzieć o wszystkich używanych substancjach.
• Substancje o nieznanym składzie. Dopalacze i substancje z niepewnego źródła mogą zawierać domieszki, także opioidów, co zwiększa ryzyko przedawkowania.

Sygnały, że problem dotyczy więcej niż jednej substancji

• jedna substancja służy do „wyrównania” skutków innej, np. do zaśnięcia po stymulantach;
• po odstawieniu jednej substancji wyraźnie rośnie używanie innej;
• trudno przypomnieć sobie dzień bez żadnej substancji psychoaktywnej;
• pojawiają się luki w pamięci, utrata przytomności lub sytuacje zagrożenia;
• lekarz lub terapeuta wie tylko o części używanych substancji;
• narasta lęk, obniżony nastrój, bezsenność lub myśli rezygnacyjne.

Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, zadzwoń pod bezpłatny, całodobowy numer 116 123 lub 800 70 22 22, również czynny całą dobę i bezpłatny. W bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Odstawienie przy uzależnieniu mieszanym

Odstawienie kilku substancji jest bardziej złożone niż jednej. Objawy mogą się nakładać, a odstawienie alkoholu, benzodiazepin, opioidów lub GHB po dłuższym używaniu może być groźne dla zdrowia i życia. Dlatego przy poliuzależnieniu potrzebna jest ocena lekarza, a często detoks w warunkach medycznych. Nie podajemy instrukcji samodzielnego odstawiania.

Na pierwszej konsultacji pytamy o wszystkie substancje, także te, które wydają się mało istotne, jak nikotyna, kofeina czy leki nasenne. Pomaga to ocenić, czy najpierw potrzebna jest pomoc lekarska. Informacje o poszczególnych substancjach zebraliśmy w przewodniku po substancjach psychoaktywnych.

Dlaczego leczenie musi obejmować wszystkie substancje

Kiedy leczenie skupia się tylko na jednej substancji, pozostałe często przejmują jej funkcję. Mózg nadal ma do dyspozycji szybki sposób na ulgę, a wyzwalacze, jak stres, samotność czy bezsenność, pozostają nierozwiązane. To prosta droga do nawrotu, także tej substancji, od której zaczęło się leczenie.

Dlatego w terapii poliuzależnienia przyglądamy się temu, jaką rolę pełni każda substancja: która daje energię, która wycisza, która pomaga zasnąć, a która daje poczucie przynależności. Dopiero wtedy można zaplanować zdrowsze sposoby zaspokajania tych potrzeb. Plan zapobiegania nawrotom obejmuje wszystkie substancje, a wpadka z jedną z nich jest traktowana jako informacja, nie porażka. Praktyczne wskazówki na taką sytuację są w poradniku co zrobić po wpadce.

Nawroty w uzależnieniach są częste: ich odsetek szacuje się na 40-60%, podobnie jak w innych chorobach przewlekłych, np. nadciśnieniu czy astmie. Przy kilku substancjach wyzwalaczy jest więcej, dlatego dobry plan jest szczególnie ważny.

Leczenie poliuzależnienia w Nowym Targu

W naszym centrum w Nowym Targu pracują psychoterapeuci i specjaliści terapii uzależnień, wspierani przez specjalistów neuropsychologii i neuroregulacji. Terapia jest indywidualna i w razie potrzeby obejmuje pary oraz rodziny.

• Konsultacja i ocena bezpieczeństwa. Pierwsza rozmowa trwa 50-60 minut. Ustalamy, jakie substancje się pojawiają i czy najpierw potrzebny jest lekarz lub detoks.
• Psychoterapia. Terapia poznawczo-behawioralna, terapia schematów i ACT, a przy doświadczeniach traumatycznych terapia EMDR.
• Zapobieganie nawrotom. Model Marlatta i Gordona oraz MBRP, opisane na stronie zapobieganie nawrotom, z pisemnym planem dla wszystkich substancji.
• Program SNNRZ. Autorski System Neuro-Narracyjnej Regulacji i Zmiany porządkuje pracę w pięciu etapach: Stabilizacja, Neuromodulacja, Narracja, Resocjalizacja, Zamknięcie.
• Pamięć i koncentracja. Po latach używania wielu substancji pomocna bywa konsultacja neuropsychologiczna.

Przyjmujemy osoby z całego Podhala, poufnie i bez skierowania. Zadzwoń pod 18 307 01 11 lub napisz przez stronę kontakt.

Dla bliskich

Bliscy często widzą tylko jedną substancję, np. alkohol, i są zaskoczeni, gdy po jego odstawieniu pojawia się inna. To typowy obraz uzależnienia mieszanego. Warto zadbać o własne wsparcie i nauczyć się rozmawiać tak, by zwiększyć szansę na podjęcie leczenia. Pomaga w tym podejście CRAFT, opisane na stronie pomoc dla bliskich osoby uzależnionej. Rodzice dzieci używających alkoholu lub narkotyków mogą zadzwonić na Pomarańczową Linię: 801 14 00 68.

Najczęstsze pytania o poliuzależnienie