Jak powiedzieć dzieciom o rozwodzie lub rozstaniu

Jak powiedzieć dzieciom o rozwodzie, żeby czuły się bezpiecznie

Jak powiedzieć dzieciom o rozwodzie? To pytanie, które spędza sen z powiek wielu rodzicom. Towarzyszy mu lęk, że jedna rozmowa „zniszczy” dziecku dzieciństwo. Tymczasem dzieci radzą sobie z rozstaniem rodziców znacznie lepiej, gdy dostają jasne informacje, przewidywalny plan i nie są wciągane w konflikt.

Ten poradnik nie ocenia, kto zawinił i czy decyzja jest słuszna. Skupia się na jednym: jak zadbać o dziecko w momencie, który dla całej rodziny jest trudny.

Zanim zaczniecie rozmowę

Dobra rozmowa zaczyna się od przygotowania. Jeśli to możliwe, rodzice ustalają wcześniej, co powiedzą, kto zacznie i jakie konkretne zmiany czekają dziecko. Dziecko pyta przede wszystkim o swoje codzienne życie: gdzie będzie spać, czy zmieni szkołę, kiedy zobaczy drugiego rodzica.

• Wybierzcie spokojny moment. Nie przed szkołą, nie przed snem i nie w dniu urodzin czy świąt. Najlepiej wtedy, gdy potem jest czas, by pobyć razem.
• Mówcie do wszystkich dzieci naraz, a potem porozmawiajcie z każdym osobno, bo starsze i młodsze potrzebują czegoś innego.
• Ustalcie wspólną, krótką wersję powodów, bez szczegółów i bez wskazywania winnego.
• Nie mówcie o zmianach, które nie są pewne. Lepiej „jeszcze tego nie wiemy, powiemy Ci, gdy będziemy wiedzieć” niż obietnica, której nie da się dotrzymać.

Wiele praktycznych kwestii, takich jak plan opieki czy kontakty, rozstrzyga się stopniowo. Ogólnie wiadomo, że o rozwodzie orzeka sąd i że istnieje mediacja rodzinna. W sprawach prawnych skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym. Emocjonalną stronę całego procesu opisujemy na stronie rozwód i rozstanie.

Rozmowa wspólna, a gdy jest przemoc - najpierw bezpieczeństwo

Jeśli relacja rodziców na to pozwala, najlepiej przekazać informację razem. Dziecko widzi wtedy, że mimo rozstania dorośli potrafią współpracować w jego sprawie. Nawet jeśli emocje są silne, warto na czas rozmowy odłożyć spór i trzymać się ustalonej wersji.

Są jednak sytuacje, w których wspólna rozmowa nie jest dobrym pomysłem. Jeśli w domu dochodzi do przemocy, zastraszania lub rodzic obawia się o swoje bezpieczeństwo albo bezpieczeństwo dziecka, na pierwszym miejscu jest ochrona. Wtedy rozmowę z dzieckiem prowadzi rodzic, który zapewnia mu bezpieczne miejsce, a sposób przekazania informacji warto omówić ze specjalistą.

Jak rozmawiać z dzieckiem o rozwodzie w zależności od wieku

Przedszkolaki (mniej więcej 3-6 lat)

Małe dziecko rozumie świat przez konkrety i rutynę. Potrzebuje krótkich zdań, powtarzanych wielokrotnie, i jasnej informacji, kto się nim zajmie. Może myśleć magicznie, na przykład że rodzice się rozstają, bo było niegrzeczne.

• „Nie będziemy już mieszkać razem. Oboje Cię kochamy i zawsze będziemy Twoimi rodzicami.”
• „Będziesz mieć dwa domy. W tym masz swój pokój, a u drugiego rodzica też będzie miejsce dla Ciebie.”
• „To nie przez Ciebie. Nic, co zrobisz lub powiesz, tego nie spowodowało.”

Pomocne bywają kalendarz z obrazkami, stałe rytuały przed snem i ulubiona przytulanka, która „jeździ” między domami.

Dzieci w wieku szkolnym (mniej więcej 7-12 lat)

Dzieci w tym wieku rozumieją więcej, ale często czują lojalność wobec obojga rodziców i boją się, że muszą wybierać. Mogą też mieć nadzieję, że rodzice się pogodzą, lub próbować „naprawić” sytuację.

• „Podjęliśmy decyzję jako dorośli. To nie jest coś, co musisz naprawiać.”
• „Możesz kochać nas oboje i nie musisz nikogo wybierać.”
• „Możesz czuć smutek, złość albo nic nie czuć. Każde uczucie jest w porządku i możesz o nim mówić.”

Zwykle warto uprzedzić wychowawcę, że w rodzinie zachodzą zmiany, bez wchodzenia w szczegóły.

Nastolatki

Nastolatki często reagują złością, wycofaniem albo pozorną obojętnością. Mogą zadawać trudne pytania o przyczyny. Należy im się szczerość, ale nie pełna wiedza o sprawach intymnych czy finansowych dorosłych.

• „Masz prawo złościć się na nas. Chcemy wiedzieć, jak to przeżywasz, nawet jeśli teraz nie chcesz rozmawiać.”
• „Niektóre sprawy zostaną między nami jako dorosłymi. To nie brak zaufania, tylko ochrona Ciebie.”
• „Twoje zdanie o tym, jak ma wyglądać czas z każdym z nas, jest dla nas ważne.”

Warto słuchać zdania nastolatka, ale nie przerzucać na niego odpowiedzialności za decyzje rodziców.

Zdania, których lepiej unikać

W emocjach łatwo powiedzieć coś, co zostaje w dziecku na długo. Poniżej kilka typowych pułapek i ich spokojniejsze odpowiedniki.

• Zamiast: „To wszystko przez mamę/tatę”. Lepiej: „Oboje zdecydowaliśmy, że tak będzie lepiej dla naszej rodziny”.
• Zamiast: „Z kim chcesz mieszkać?” zadanego małemu dziecku. Lepiej: „My, dorośli, ustalimy plan i powiemy Ci, jak będzie wyglądał”.
• Zamiast: „Teraz Ty jesteś głową rodziny”. Lepiej: „Dalej jesteś dzieckiem, a o dom dbają dorośli”.
• Zamiast: „Nie płacz, nic się nie stało”. Lepiej: „Widzę, że jest Ci smutno. Jestem tu z Tobą”.
• Zamiast: „Może się jeszcze pogodzimy”, jeśli decyzja jest podjęta. Lepiej: „Decyzja jest podjęta, ale nasza miłość do Ciebie się nie zmienia”.

Nie wciągaj dziecka w konflikt

Dzieci najbardziej cierpią nie z powodu samego rozstania, ale z powodu przewlekłego konfliktu, w którym są w środku. Dlatego kilka zasad warto traktować jako stałe, niezależnie od tego, jak trudne są relacje między dorosłymi.

• Dziecko nie przekazuje wiadomości. „Powiedz tacie, że…” czy „Zapytaj mamę, czy…” obciąża je rolą posłańca. Rodzice komunikują się bezpośrednio, mailowo lub przez komunikator.
• Bez przesłuchań po powrocie. Pytania „Co mówił o mnie?”, „Kto tam był?” stawiają dziecko w roli informatora.
• Bez rozmów o pieniądzach i sądzie przy dziecku. Tematy takie jak alimenty czy terminy rozpraw dotyczą dorosłych.
• Bez negatywnych komentarzy o drugim rodzicu. Dziecko jest „z obojga” i krytykę rodzica często odbiera jako krytykę siebie.

Jeśli spór o kontakty narasta, pomocna bywa strona kontakty z dzieckiem, a o codziennej współpracy piszemy w poradniku współrodzicielstwo po rozstaniu. Tam, gdzie pojawia się pojęcie „alienacji rodzicielskiej”, warto pamiętać, że jest ono sporne w nauce, a punktem odniesienia zawsze pozostaje dobro dziecka.

Na co zwracać uwagę w kolejnych tygodniach

Jedna rozmowa to dopiero początek. Dziecko będzie wracać do tematu, często w nieoczekiwanych momentach: w samochodzie, przy kolacji, przed snem. W pierwszych tygodniach normalne są przejściowe zmiany, takie jak:

• płaczliwość, drażliwość, wybuchy złości;
• trudności z zasypianiem, koszmary, u młodszych powrót do wcześniejszych zachowań (np. moczenie nocne, ssanie kciuka);
• skargi na bóle brzucha lub głowy bez przyczyny medycznej;
• spadek koncentracji i gorsze wyniki w szkole;
• nadmierna grzeczność i „niewidzialność”, by nie sprawiać kłopotu.

Pomagają przewidywalność, stałe pory, cierpliwe odpowiadanie na te same pytania i dawanie dziecku przyzwolenia na tęsknotę za drugim rodzicem.

Kiedy szukać pomocy dla dziecka

Warto skonsultować się ze specjalistą pracującym z dziećmi, jeśli trudności utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, nasilają się lub utrudniają codzienne funkcjonowanie. Sygnałami alarmowymi są m.in.:

• długotrwałe wycofanie, utrata zainteresowań, izolowanie się od rówieśników;
• odmowa chodzenia do szkoły lub kontaktu z jednym z rodziców bez wyraźnej przyczyny;
• u nastolatków sięganie po alkohol, inne substancje lub ryzykowne zachowania;
• wypowiedzi o bezsensie życia, samookaleczenia lub myśli o śmierci.

Nasze centrum nie prowadzi terapii dzieci i młodzieży. Pomoc dla nich oferuje poradnia dla dzieci i młodzieży na Podhalu. Dziecko lub nastolatek może też w każdej chwili zadzwonić pod bezpłatny telefon zaufania 116 111, czynny całodobowo. W zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Jak wspieramy rodziców w Nowym Targu

Rozstanie jest kryzysem także dla dorosłych. Trudno spokojnie rozmawiać z dzieckiem, gdy samemu przeżywa się złość, żal czy lęk o przyszłość. W naszym centrum w Nowym Targu specjaliści z różnych dziedzin pomagają rodzicom przejść przez ten czas.

• Konsultacje indywidualne, podczas których przygotujesz rozmowę z dzieckiem i przećwiczysz trudne zdania.
• Sesje dla par i konsultacje rodzinne dla dorosłych, także dla rodziców, którzy się rozstają i chcą ustalić wspólne zasady wobec dzieci. Więcej na stronie terapia rodzinna i par. Wspólne sesje proponujemy tylko wtedy, gdy nie ma przemocy i pozwala na to ocena bezpieczeństwa.
• Psychoterapia indywidualna w nurcie CBT, ACT czy terapii schematów, gdy rozstanie uruchamia stare zranienia, przeciążenie lub objawy depresyjne.
• Wsparcie psychologiczne w sprawach sądowych: radzenie sobie ze stresem i emocjami. Nie udzielamy porad prawnych. Szerzej o tym na stronie sprawy sądowe i rodzinne.

Nie potrzeba skierowania, a rozmowy są poufne. Przyjmujemy osoby z całego Podhala. Konsultację umówisz pod numerem 18 307 01 11 lub przez formularz kontaktowy.

Najczęstsze pytania o rozmowę z dziećmi o rozwodzie