Uzależnienie od amfetaminy i metamfetaminy - leczenie

Czym jest uzależnienie od amfetaminy

Amfetamina i metamfetamina (potocznie „kryształ”) należą do stymulantów. Pobudzają układ nerwowy, zwiększając w mózgu ilość dopaminy i noradrenaliny, czyli przekaźników związanych z motywacją, nagrodą, czujnością i energią. Stąd krótkotrwałe poczucie siły, skupienia i pewności siebie.

Problem polega na tym, że mózg szybko przyzwyczaja się do tak silnej stymulacji. Zwykłe źródła satysfakcji, jak odpoczynek, rozmowa czy praca, zaczynają wydawać się płaskie. Leczenie uzależnienia od amfetaminy obejmuje więc nie tylko przerwanie używania, ale też stopniowe przywracanie zdolności do odczuwania przyjemności i regulowania nastroju.

Jak rozwija się uzależnienie od amfetaminy i metamfetaminy

Często zaczyna się od sytuacji, w których stymulant wydaje się „przydatny”: długa praca, nauka, impreza, potrzeba energii po nieprzespanej nocy. Z czasem używanie przestaje być dodatkiem i zaczyna organizować tydzień.

Ciągi i zjazd

Charakterystyczny dla stymulantów jest rytm ciągów: kilka dni intensywnego używania, bez snu i jedzenia, a potem gwałtowny „zjazd”. Po nim pojawia się ogromne zmęczenie, senność, rozdrażnienie, obniżony nastrój, lęk i poczucie pustki. Ten stan jest tak nieprzyjemny, że sam staje się wyzwalaczem kolejnego sięgnięcia po substancję.

Sygnały, że używanie wymyka się spod kontroli

• ciągi trwają dłużej, niż było planowane, a przerwy między nimi się skracają;
• trudno funkcjonować w pracy lub w domu bez stymulacji;
• pojawiają się nieprzespane noce, spadek wagi, zaniedbanie jedzenia i zdrowia;
• dni po ciągu są coraz cięższe: przygnębienie, lęk, drażliwość;
• pojawia się podejrzliwość wobec innych, nadmierna czujność, poczucie bycia obserwowanym;
• narastają długi, ukrywanie, konflikty i kłamstwa;
• kolejne postanowienia o przerwie nie wytrzymują kilku dni.

Te sygnały nie służą do samodzielnego stawiania diagnozy. Są zaproszeniem do rozmowy ze specjalistą, który pomoże ocenić sytuację spokojnie i bez oceniania.

Ryzyka zdrowotne i psychiczne

Stymulanty obciążają zarówno ciało, jak i psychikę. Nie chodzi o straszenie, tylko o rzetelną wiedzę, która pomaga podjąć decyzję o leczeniu.

Serce i układ krążenia

Amfetamina i metamfetamina przyspieszają pracę serca i podnoszą ciśnienie krwi. Mogą prowadzić do zaburzeń rytmu serca, bólu w klatce piersiowej, a w skrajnych przypadkach do zawału lub udaru, także u młodych osób. Ryzyko rośnie przy długich ciągach, odwodnieniu, braku snu i łączeniu z innymi substancjami.

Bezsenność i wyczerpanie

Wielodniowy brak snu rozregulowuje rytm dobowy. Nawet po zakończeniu używania sen bywa płytki i przerywany przez długi czas. Niewyspanie z kolei nasila lęk, drażliwość i głód, dlatego regulacja snu to jeden z pierwszych celów terapii. Więcej piszemy na stronie o bezsenności i jej wpływie na nawroty.

Psychozy i objawy psychotyczne

Przy intensywnym używaniu mogą pojawić się objawy psychotyczne: silna podejrzliwość, przekonanie o prześladowaniu, omamy słuchowe lub wzrokowe, czasem wrażenie pełzania czegoś pod skórą. Zwykle ustępują po zaprzestaniu używania, ale u części osób utrzymują się dłużej lub nawracają. Takie objawy wymagają pilnej konsultacji psychiatrycznej.

Anhedonia i nastrój

Anhedonia to obniżona zdolność do odczuwania przyjemności. Po odstawieniu stymulantów świat może przez tygodnie, a nawet miesiące, wydawać się szary i bez smaku. To jeden z najtrudniejszych okresów, bo łatwo wtedy uznać, że „bez tego nic już nie cieszy”. Ta pustka jest przejściowa, a terapia pomaga ją przetrwać i stopniowo odbudować źródła satysfakcji. Przy utrzymującym się obniżonym nastroju pomocna może być strona o nawracającej depresji.

Odstawienie amfetaminy i głód

Objawy odstawienia stymulantów mają głównie charakter psychiczny: wyczerpanie, nadmierna senność lub bezsenność, wzmożony apetyt, spowolnienie, obniżony nastrój, lęk, drażliwość i trudności z koncentracją. U części osób pojawiają się myśli rezygnacyjne lub samobójcze, dlatego ten okres wymaga uważności i wsparcia.

Jeśli amfetamina była łączona z alkoholem, lekami uspokajającymi, nasennymi lub opioidami, samodzielne odstawianie może być groźne. Wtedy potrzebna jest ocena lekarza, a czasem detoks w warunkach medycznych. Nie podajemy instrukcji samodzielnego odstawiania.

Głód stymulantów bywa nagły i bardzo intensywny. Głód narasta, osiąga szczyt i opada, zwykle w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Tę wiedzę wykorzystuje technika „surfowania na fali głodu” (urge surfing) opisana przez G.A. Marlatta. Więcej o tym, jak radzić sobie z głodem, znajdziesz na stronie głód alkoholowy i narkotykowy.

Nawroty w uzależnieniu od amfetaminy: typowe wyzwalacze

Odsetek nawrotów w uzależnieniach szacuje się na 40-60%, podobnie jak w innych chorobach przewlekłych, na przykład nadciśnieniu czy astmie. Nawrót nie przekreśla leczenia. Pokazuje, które sytuacje wymagają lepszego zabezpieczenia.

Przy stymulantach szczególnie częste wyzwalacze to:

• zmęczenie i presja wydajności - termin w pracy, nadgodziny, poczucie, że „trzeba dać radę”;
• pustka i nuda w okresie anhedonii, gdy nic nie daje energii;
• alkohol - obniża kontrolę i często otwiera drogę do sięgnięcia po stymulant;
• ludzie, miejsca i muzyka związane z dawnym używaniem, a także weekend i wypłata;
• niedobór snu i rozregulowany rytm dnia;
• myśl „tylko raz, na jeden wieczór”, typowa dla etapu mentalnego nawrotu.

Nawrót zwykle przebiega etapami: emocjonalnym, mentalnym i fizycznym. Jeśli dojdzie do wpadki, ważne jest, by nie ulec myśli „i tak już wszystko zepsute”, czyli efektowi naruszenia abstynencji opisanemu przez G.A. Marlatta i J.R. Gordona. Praktyczne kroki opisujemy w poradniku co zrobić po wpadce.

Jak pomagamy w leczeniu uzależnienia od amfetaminy w Nowym Targu

W naszym centrum pracują psychoterapeuci i specjaliści terapii uzależnień, wspierani przez specjalistów neuropsychologii i neuroregulacji. Terapia jest indywidualna, a w razie potrzeby obejmuje pary i rodziny.

1. Pierwsza konsultacja

   Trwa 50-60 minut. Rozmawiamy o przebiegu używania, śnie, nastroju i bezpieczeństwie. Oceniamy, czy najpierw potrzebna jest pomoc lekarska lub psychiatryczna.

2. Stabilizacja

   Zwykle trwa 4-8 tygodni. Porządkujemy sen, jedzenie i rytm dnia, uczymy rozpoznawać wyzwalacze i radzić sobie z głodem oraz zjazdem.

3. Praca nad przyczynami

   Przyglądamy się temu, co stymulant „załatwiał”: presję wydajności, lęk, wstyd, poczucie bycia niewystarczającym.

4. Plan zapobiegania nawrotom

   Tworzymy pisemny plan z sygnałami ostrzegawczymi i gotowymi reakcjami, aktualizowany wraz z postępami.

• Psychoterapia. Terapia poznawczo-behawioralna, terapia schematów i ACT, a przy doświadczeniach traumatycznych także EMDR.
• Zapobieganie nawrotom. Model Marlatta i Gordona oraz uważność w zapobieganiu nawrotom (MBRP), opisane na stronie zapobieganie nawrotom.
• Program SNNRZ. Autorski System Neuro-Narracyjnej Regulacji i Zmiany z psychoedukacją o neurobiologii stresu i głodu, kartami pracy i mierzalnymi celami.
• Metody neuro jako uzupełnienie. Po kwalifikacji konsultacja neuropsychologiczna przy problemach z pamięcią i koncentracją oraz neurofeedback i biofeedback, zawsze jako dodatek do psychoterapii.

Przyjmujemy osoby z Nowego Targu i całego Podhala. Umów konsultację pod numerem 18 307 01 11 lub przez stronę kontakt. Przegląd innych substancji znajdziesz na stronie o leczeniu uzależnienia od narkotyków.

Dla bliskich osoby uzależnionej od amfetaminy

Życie obok osoby w ciągach bywa wyczerpujące: nieprzespane noce, nagłe zmiany nastroju, podejrzliwość, znikające pieniądze. Bliscy często czują bezradność, złość i lęk jednocześnie.

Konsultacja dla rodziny ma sens nawet wtedy, gdy osoba używająca nie jest gotowa na leczenie. Podejście CRAFT uczy, jak rozmawiać i reagować, by zwiększyć szansę na podjęcie terapii, i badania pokazują, że działa lepiej niż konfrontacja. Więcej na stronie pomoc dla bliskich. Rodzice mogą też zadzwonić do Pomarańczowej Linii: 801 14 00 68.

Jeśli bliska osoba ma objawy psychotyczne, jest pobudzona i zagraża sobie lub innym, najważniejsze jest bezpieczeństwo: dzwoń pod 112.

Najczęstsze pytania o uzależnienie od amfetaminy