Pracoholizm: objawy i terapia w Nowym Targu

Czym jest pracoholizm

Pracoholizm nie jest osobną jednostką diagnostyczną w ICD-11. Mechanizm bywa jednak podobny do uzależnienia: coraz więcej czasu poświęconego pracy, niepokój przy próbie odpoczynku, kontynuowanie mimo szkód dla zdrowia i relacji. Dlatego pracujemy z nim metodami stosowanymi w terapii uzależnień behawioralnych.

Szczególną trudnością jest to, że pracoholizm bywa społecznie nagradzany. Za nadgodziny zbiera się pochwały, awanse i podziw. Na Podhalu, gdzie wiele osób prowadzi rodzinne firmy, pensjonaty czy gospodarstwa, granica między pracą a domem bywa dodatkowo zatarta. Tym łatwiej przeoczyć moment, w którym praca zaczyna rządzić życiem.

Pracoholizm objawy: zaangażowanie a przymus

Wiele osób lubi swoją pracę i poświęca jej dużo czasu. To samo w sobie nie jest problemem. Różnicę widać w tym, czy praca jest wyborem, czy koniecznością, której nie da się odłożyć.

Sygnały ostrzegawcze

• myśli o pracy w czasie wolnym, w nocy, na urlopie;
• sprawdzanie poczty i komunikatorów zaraz po przebudzeniu i tuż przed snem;
• trudność z delegowaniem zadań i przekonanie, że „nikt nie zrobi tego dobrze”;
• zabieranie pracy do domu, pracowanie w weekendy i święta bez realnej potrzeby;
• zaniedbywanie posiłków, snu, ruchu i badań kontrolnych;
• drażliwość, gdy coś odciąga od pracy;
• ukrywanie przed bliskimi, ile czasu naprawdę się pracuje;
• obietnice, że „po tym projekcie zwolnię”, które się nie spełniają.

Praca jako sposób na emocje: mechanizm nagrody

Ukończone zadanie, pochwała czy dobry wynik uruchamiają układ nagrody w mózgu, związany między innymi z dopaminą. To przyjemne i zupełnie naturalne. Problem pojawia się, gdy praca staje się głównym albo jedynym źródłem ulgi i poczucia wartości.

Dla wielu osób praca pełni rolę regulatora emocji. Pozwala nie czuć lęku, smutku, samotności czy napięcia w związku. Zajęty umysł nie ma czasu na trudne myśli. Kiedy zadań zabraknie, te emocje wracają, więc pojawia się silna potrzeba, by szybko znaleźć kolejne zajęcie.

Często w tle są głębsze przekonania, na przykład „mam wartość tylko wtedy, gdy coś osiągam” albo „nie wolno mi odpoczywać, dopóki wszystko nie jest zrobione”. Takie schematy kształtują się zwykle wcześnie, a w psychoterapii można nad nimi pracować.

Pracoholizm może też współwystępować z innymi uzależnieniami. Alkohol bywa sposobem na wyłączenie się po długim dniu, a kofeina i napoje energetyczne sposobem na utrzymanie tempa. Więcej o tym piszemy na stronie o kofeinie i napojach energetycznych.

Skutki: wypalenie, zdrowie, relacje, sen

Wypalenie zawodowe

Długotrwałe przeciążenie prowadzi często do wypalenia: wyczerpania, dystansu i cynizmu wobec pracy oraz poczucia, że wysiłek nie przynosi efektów. Paradoksalnie osoba z pracoholizmem pracuje wtedy jeszcze więcej, żeby nadrobić spadek skuteczności. Szerzej piszemy o tym na stronie wypalenie zawodowe i przewlekły stres.

Relacje i rodzina

Partnerzy i dzieci często czują, że są na drugim planie. Wspólny czas jest przerywany telefonami, a rozmowy dotyczą głównie obowiązków. Z czasem pojawia się dystans, poczucie osamotnienia po obu stronach i konflikty o to, „ile jeszcze”.

Sen i zdrowie

Praca do późna, trudność w wyciszeniu i myśli krążące wokół zadań utrudniają zasypianie. Przewlekły brak snu obniża nastrój i koncentrację, co z kolei zwiększa presję, by pracować dłużej. Jeśli problem ze snem się utrwala, pomocna może być strona o psychoterapii bezsenności. Częste są też bóle głowy, napięcie mięśni i problemy żołądkowe.

Nastrój

Przy przeciążeniu łatwo o drażliwość, lęk i przygnębienie. Jeśli obniżony nastrój trwa tygodniami, warto skonsultować się ze specjalistą.

Pierwsze kroki samopomocy

Celem nie jest rezygnacja z ambicji, tylko odzyskanie wyboru. Poniższe kroki są małe, ale konkretne.

1. Zobacz, ile naprawdę pracujesz

   Przez tydzień zapisuj faktyczny czas pracy, łącznie z mailami wieczorem i „szybkimi telefonami”. Sama liczba godzin często zaskakuje.

2. Ustal granicę dnia

   Wybierz godzinę zakończenia pracy i rytuał, który ją oznacza, na przykład spacer. Wyłącz powiadomienia służbowe po tej godzinie.

3. Zauważ, co czujesz, gdy nie pracujesz

   Niepokój, nuda, poczucie winy to ważne informacje. Zapisz je zamiast od razu wracać do zadań. To materiał do pracy w terapii.

4. Zaplanuj odpoczynek jak zadanie

   Wpisz do kalendarza czas dla bliskich, sen i aktywność niezwiązaną z pracą. Traktuj te wpisy tak samo poważnie jak spotkania służbowe.

5. Porozmawiaj z bliskimi

   Zapytaj, jak widzą Twoje tempo życia. Ich perspektywa często pokazuje to, czego trudno dostrzec od środka.

Nawroty i wyzwalacze

Powrót do przymusu pracy rzadko jest nagły. Zwykle zaczyna się od „jednego pilnego projektu”, od odpisania na maila w niedzielę, od rezygnacji z odpoczynku „tylko w tym tygodniu”. Typowe wyzwalacze to okresy sezonowe, zmiana stanowiska, kryzys w firmie, trudności w związku, poczucie niedocenienia i lęk o pieniądze.

Pomaga pisemny plan: lista własnych sygnałów ostrzegawczych, granice, których się pilnuje, i osoby, które mogą zwrócić uwagę na zmianę. Więcej o budowaniu takiego planu na stronie o zapobieganiu nawrotom.

Terapia pracoholizmu w Nowym Targu

Przyjmujemy osoby z całego regionu, bez skierowania i w pełnej poufności. Pierwsza konsultacja trwa 50-60 minut. Rozmawiamy o tym, jak wygląda Twój dzień, co daje praca, czego brakuje i jakie są cele zmiany.

• Terapia poznawczo-behawioralna. W terapii CBT pracujemy z perfekcjonizmem, przekonaniami o wartości i budujemy zdrowe granice.
• Terapia schematów. Terapia schematów pomaga zrozumieć, skąd bierze się potrzeba nieustannego udowadniania swojej wartości.
• ACT. Terapia ACT wspiera działanie zgodnie z ważnymi wartościami, także tymi poza pracą.
• Regulacja stresu. Po kwalifikacji, jako uzupełnienie psychoterapii, stosujemy biofeedback HRV i neurofeedback, które uczą wyciszania napięcia.
• Program SNNRZ. Autorski program SNNRZ łączy psychoterapię z psychoedukacją o neurobiologii stresu, z kartami pracy i mierzalnymi celami.

Sesje odbywają się zwykle raz w tygodniu. Zadzwoń: 18 307 01 11 lub napisz przez stronę kontakt. Inne uzależnienia behawioralne opisujemy w dziale uzależnienia behawioralne.

Dla bliskich

Bliscy osoby z pracoholizmem często słyszą, że „to dla rodziny” i czują się niewdzięczni, gdy się skarżą. Tymczasem ich samotność i zmęczenie są prawdziwe. Warto mówić o własnych potrzebach, a nie tylko o tym, ile ktoś pracuje, i zapraszać do wspólnych aktywności bez oceniania. Zapraszamy także na konsultacje dla par i rodzin, o których piszemy na stronie pomoc dla bliskich.

Najczęstsze pytania o pracoholizm