Uzależnienia behawioralne: leczenie i terapia

Czym są uzależnienia behawioralne

Klasyfikacja ICD-11 wyodrębnia zaburzenie hazardowe i zaburzenie związane z graniem w gry, a także kompulsywne zachowania seksualne w grupie zaburzeń kontroli impulsów. Inne problemy, jak kompulsywne zakupy, nadużywanie telefonu czy pracoholizm, opisuje się w praktyce klinicznej podobnym językiem: utrata kontroli, narastające szkody, trudność w przerwaniu.

Dla osoby, która się z tym zmaga, ważniejsze od nazwy jest pytanie: czy ta czynność nadal mi służy, czy już rządzi moim dniem? Leczenie uzależnień behawioralnych zaczyna się właśnie od uczciwej odpowiedzi na to pytanie.

Najczęstsze uzależnienia behawioralne

Uzależnienie od telefonu i mediów społecznościowych

Powiadomienia, przewijanie i polubienia dają małe, ale częste nagrody. Z czasem telefon staje się odruchową odpowiedzią na nudę, niepokój czy samotność. Sygnały to m.in. sięganie po telefon zaraz po przebudzeniu i przed snem, niepokój bez niego, trudność w skupieniu się na rozmowie lub pracy, zarywanie nocy.

Uzależnienie od gier komputerowych

Gry potrafią dawać poczucie kompetencji, przynależności i ucieczki od trudnej codzienności. Problem pojawia się, gdy granie wypiera sen, naukę, pracę i relacje, a próby ograniczenia kończą się złością lub przygnębieniem. Dotyczy to zarówno nastolatków, jak i dorosłych.

Uzależnienie od pornografii

To jeden z problemów, o których najtrudniej mówić. Często towarzyszą mu wstyd, ukrywanie i napięcie w związku. Pornografia bywa sposobem na rozładowanie stresu lub samotności. W terapii nie oceniamy seksualności, tylko przyglądamy się utracie kontroli i jej kosztom.

Uzależnienie od zakupów

Zakup daje krótką ulgę i ekscytację, po których przychodzą wyrzuty sumienia, ukrywanie paczek i rosnące zadłużenie. Zakupy internetowe dostępne przez całą dobę sprzyjają impulsywnym decyzjom, zwłaszcza w chwilach smutku lub złości.

Uzależnienie od pracy

Pracoholizm bywa nagradzany społecznie, dlatego długo pozostaje niezauważony. Sygnały to niemożność odpoczynku, poczucie winy w dni wolne, praca kosztem zdrowia i rodziny oraz przekonanie, że własna wartość zależy wyłącznie od wyników. Często łączy się z przewlekłym stresem, o którym piszemy na stronie wypalenie zawodowe i stres.

Hazard

Zakłady bukmacherskie, kasyna online i automaty to osobna, szczególnie obciążająca finansowo grupa. Poświęciliśmy jej oddzielną stronę: uzależnienie od hazardu i jego leczenie.

Wspólne sygnały ostrzegawcze

Niezależnie od rodzaju czynności, warto zwrócić uwagę na kilka wspólnych objawów:

• coraz więcej czasu i uwagi poświęconej czynności, kosztem snu, relacji i obowiązków;
• nieudane próby ograniczenia, mimo szczerych postanowień;
• drażliwość, niepokój lub pustka, gdy nie ma dostępu do czynności;
• traktowanie czynności jako głównego sposobu na stres, smutek lub nudę;
• ukrywanie, zaniżanie czasu lub kosztów, kłótnie w domu;
• kontynuowanie mimo wyraźnych szkód: zdrowotnych, finansowych, zawodowych.

Jedna z tych rzeczy nie przesądza o uzależnieniu. Kilka naraz, utrzymujących się miesiącami, to dobry powód do konsultacji.

Dlaczego tak trudno przestać

Układ nagrody reaguje silnie na nieprzewidywalne nagrody: nowe powiadomienie, lepszy łup w grze, okazję cenową. Mózg uczy się, że czynność szybko poprawia nastrój, więc sięga po nią automatycznie, zanim zdążymy o tym pomyśleć.

Do tego dochodzi głód, czyli silna chęć powrotu do czynności. Podobnie jak przy substancjach, głód narasta, osiąga szczyt i opada, zwykle w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Umiejętność przeczekania tej fali bez działania jest jedną z kluczowych umiejętności w terapii.

Wiele uzależnień behawioralnych współwystępuje z lękiem, obniżonym nastrojem, samotnością lub trudnymi doświadczeniami z przeszłości. Czynność bywa sposobem na przetrwanie. Dlatego terapia nie kończy się na ograniczeniach, tylko szuka lepszych sposobów zaspokajania tych samych potrzeb.

Gdy jedno uzależnienie zastępuje drugie

Często zdarza się, że po odstawieniu alkoholu lub narkotyków na ich miejsce wchodzi inna czynność: wielogodzinne granie, kompulsywne zakupy, praca bez przerwy. To zrozumiałe, bo potrzeba szybkiej ulgi nie znika razem z substancją. Bywa też odwrotnie, gdy czynność behawioralna staje się wyzwalaczem powrotu do picia lub używania.

Dlatego podczas konsultacji pytamy o cały obraz, a nie tylko o jedną czynność. Jeśli masz za sobą leczenie odwykowe, więcej o tym etapie przeczytasz na stronie terapia po odwyku. Wspólnie szukamy zdrowych źródeł odpoczynku i satysfakcji, które nie przejmą kontroli nad Twoim dniem.

Co możesz zrobić już teraz

1. Obserwuj bez oceniania

   Przez tydzień zapisuj, kiedy sięgasz po czynność, co działo się chwilę wcześniej i jak się czujesz. To pierwsza mapa wyzwalaczy.

2. Dodaj tarcie

   Utrudnij dostęp: wylogowanie, usunięcie zapisanych kart, telefon poza sypialnią, blokady czasowe. Każda sekunda zwłoki daje szansę na świadomą decyzję.

3. Przygotuj zastępstwo

   Wybierz 2-3 czynności na chwile głodu: krótki spacer, rozmowa, zimna woda na dłonie, kilka spokojnych oddechów. Najlepiej takie, które naprawdę lubisz.

4. Powiedz komuś

   Sekret wzmacnia uzależnienie. Rozmowa z zaufaną osobą lub specjalistą zmniejsza wstyd i daje wsparcie w trudniejszych chwilach.

Jeśli mimo tych kroków trudno utrzymać zmianę, to nie znaczy, że coś jest z Tobą nie tak. To znak, że warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia.

Jak pomagamy w leczeniu uzależnień behawioralnych w Nowym Targu

W naszym centrum pracują psychoterapeuci i specjaliści terapii uzależnień. Pierwsza konsultacja trwa 50-60 minut i służy zrozumieniu, co dzieje się w Twoim życiu, a nie wystawieniu oceny.

• Psychoterapia CBT. Terapia poznawczo-behawioralna pomaga rozpoznać automatyczne myśli i wyzwalacze oraz zbudować nowe nawyki.
• ACT i uważność. Terapia akceptacji i zaangażowania oraz MBRP uczą przeczekiwania głodu i działania zgodnie z wartościami.
• Terapia schematów. Gdy czynność łączy się z głębszymi przekonaniami o sobie, pomocna bywa terapia schematów.
• Zapobieganie nawrotom. Wspólnie tworzymy pisemny plan, opisany szerzej na stronie zapobieganie nawrotom.
• Uzupełnienie neuro. Po kwalifikacji, jako uzupełnienie psychoterapii, możliwy jest neurofeedback lub biofeedback.
• Pary i rodziny. Uzależnienie zmienia relacje. Zapraszamy bliskich na wspólne sesje i konsultacje, o których więcej na stronie pomoc dla bliskich.

Przyjmujemy osoby z Nowego Targu, Zakopanego i całego Podhala, bez skierowania. Zadzwoń: 18 307 01 11 lub napisz przez stronę kontakt. Rozmowę od razu umożliwia też telefon zaufania dla osób z uzależnieniami behawioralnymi: 801 889 880.

Szczegółowe strony o uzależnieniach behawioralnych

• Hazard
• Zakłady bukmacherskie
• Trading i kryptowaluty
• Gry
• Telefon
• Media społecznościowe
• Internet i seriale
• Pornografia
• Miłość i relacje
• Zakupoholizm
• Pracoholizm
• Kompulsywne jedzenie
• Trening

Najczęstsze pytania o uzależnienia behawioralne