Psychodeliki: uzależnienie, ryzyka i pomoc w Nowym Targu

Czym są psychodeliki

Klasyczne psychodeliki działają głównie na receptory serotoninowe 5-HT2A w korze mózgowej. Zaburzają w ten sposób zwykłe filtrowanie bodźców, dlatego zmysły, emocje i myśli mieszają się w sposób trudny do przewidzenia. Przeżycie zależy od stanu psychicznego osoby, otoczenia i samej substancji, a nie da się go w pełni kontrolować.

Na tej stronie mówimy uczciwie: uzależnienie fizyczne od psychodelików jest rzadkie. Nie oznacza to jednak, że są bezpieczne. Problemem bywa wzorzec używania, ostre stany lęku oraz długotrwałe skutki dla zdrowia psychicznego, szczególnie u osób podatnych.

Psychodeliki a uzależnienie: kiedy używanie staje się problemem

Po użyciu psychodelików tolerancja rośnie bardzo szybko i utrzymuje się przez pewien czas. Dlatego codzienne używanie jest nietypowe, a klasyczne uzależnienie fizyczne z zespołem odstawiennym zdarza się rzadko. ICD-11 opisuje jednak szkodliwy wzorzec używania halucynogenów, a u części osób rozwija się uzależnienie psychiczne.

Problemowy wzorzec używania może wyglądać różnie. Sygnały, na które warto zwrócić uwagę:

• psychodeliki stają się głównym sposobem radzenia sobie z lękiem, smutkiem czy pustką;
• pojawia się przekonanie, że „kolejne doświadczenie” przyniesie rozwiązanie problemów, a zmiany w codziennym życiu nie następują;
• trudne przeżycia po użyciu nie zniechęcają do kolejnych prób;
• psychodeliki łączą się z alkoholem, stymulantami, ketaminą lub marihuaną;
• pojawiają się długotrwałe zmiany nastroju, lęk, derealizacja (poczucie nierealności świata) lub zaburzenia widzenia;
• relacje, praca lub nauka schodzą na dalszy plan wobec festiwali, wyjazdów i przygotowań do kolejnych doświadczeń.

Często psychodeliki są częścią szerszego obrazu, w którym współistnieje używanie kilku substancji. Piszemy o tym na stronie poliuzależnienie, a przegląd innych substancji znajdziesz na stronie substancje psychoaktywne.

Ryzyka zdrowotne i psychiczne

Bad trip, czyli ostra reakcja lękowa

Bad trip to potoczna nazwa bardzo trudnego przeżycia pod wpływem psychodelików: silnego lęku, paniki, podejrzliwości, poczucia utraty kontroli lub „zwariowania”. Osoba może nie rozpoznawać otoczenia, zachowywać się nieprzewidywalnie, próbować uciekać. Największym zagrożeniem są wtedy urazy, upadki, wypadki i niebezpieczne decyzje, na przykład wejście na drogę czy do wody.

Ryzyko psychozy u osób podatnych

Psychodeliki mogą wyzwolić epizod psychotyczny lub maniakalny, szczególnie u osób z osobistą lub rodzinną historią schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej lub innych psychoz. Objawy, które nie mijają wraz z końcem działania substancji, takie jak urojenia, omamy czy skrajne pobudzenie, wymagają pilnej oceny psychiatrycznej.

HPPD - uporczywe zaburzenia percepcji

HPPD (ang. hallucinogen persisting perception disorder) to utrzymujące się po zakończeniu działania substancji zaburzenia widzenia: poświaty wokół przedmiotów, smugi za poruszającymi się obiektami, „ziarnisty” obraz, zmiany intensywności kolorów. Mogą trwać długo i nasilać się w stresie, zmęczeniu lub po innych substancjach. Często towarzyszy im lęk i derealizacja. W takich sytuacjach pomagamy obniżyć napięcie i odzyskać poczucie stabilności, a w razie potrzeby kierujemy na konsultację lekarską.

Lęk, derealizacja i nastrój

Po trudnym doświadczeniu u części osób pojawiają się napady paniki, poczucie oderwania od siebie i świata oraz obniżony nastrój. O pracy z lękiem piszemy na stronie napady paniki i lęk.

Grzyby a zatrucie grzybami trującymi

Grzyby zbierane samodzielnie łatwo pomylić z gatunkami silnie trującymi. Objawy zatrucia grzybami trującymi mogą pojawić się z opóźnieniem, gdy uszkodzenie narządów już postępuje. Wymioty, biegunka, bóle brzucha czy osłabienie po spożyciu grzybów to wskazanie do pilnego kontaktu z lekarzem lub do telefonu pod 112.

Odstawienie, głód i trudne stany po używaniu

Po odstawieniu psychodelików zwykle nie występuje klasyczny zespół odstawienny, jak po alkoholu czy opioidach. Nie znaczy to, że przerwa jest zawsze łatwa. Mogą pojawić się:

• tęsknota za „intensywnością” przeżyć i poczucie pustki w codzienności;
• obniżony nastrój, lęk, trudność z nadaniem sensu przeżytym doświadczeniom;
• utrzymujące się objawy HPPD lub derealizacji;
• myśli o kolejnym użyciu jako „rozwiązaniu” problemów.

Jeżeli psychodeliki łączyły się z alkoholem, lekami uspokajającymi lub innymi substancjami, przed odstawieniem tych substancji potrzebna jest ocena lekarza. Gwałtowne odstawienie alkoholu czy benzodiazepin po dłuższym używaniu może być groźne.

Nawroty: typowe wyzwalacze

Nawet gdy uzależnienie fizyczne nie występuje, powrót do problemowego wzorca używania przebiega zwykle etapami: emocjonalnym, mentalnym i fizycznym. Typowe wyzwalacze przy psychodelikach to:

• sezon festiwali, wyjazdy i spotkania ze znajomymi, z którymi wiązało się używanie;
• kryzys, poczucie pustki lub zagubienia, poszukiwanie sensu;
• próby „samoleczenia” depresji, lęku lub traumy na własną rękę;
• treści w internecie przedstawiające psychodeliki jako „bezpieczne” i „naturalne”;
• alkohol lub inne substancje, które osłabiają postanowienia.

Plan na te sytuacje przygotowujemy wspólnie. Szczegóły opisujemy na stronie zapobieganie nawrotom.

Jak pomagamy w Nowym Targu

W naszym centrum pracują psychoterapeuci i specjaliści terapii uzależnień, wspierani przez specjalistów neuropsychologii i neuroregulacji. Nie prowadzimy terapii z użyciem psychodelików i nie zachęcamy do ich używania. Pomagamy wtedy, gdy używanie zaczyna szkodzić albo gdy po doświadczeniach pozostały lęk, derealizacja czy trudności z powrotem do codzienności.

• Pierwsza konsultacja (50-60 minut). Rozmawiamy o historii używania, obecnym samopoczuciu i bezpieczeństwie. Oceniamy, czy potrzebna jest konsultacja psychiatryczna.
• Psychoterapia. Terapia poznawczo-behawioralna pomaga pracować z lękiem i derealizacją, a terapia ACT wspiera budowanie życia zgodnego z wartościami bez ucieczki w substancje.
• Praca z traumą. Gdy za używaniem stoją trudne doświadczenia, pomocna bywa terapia traumy, w tym EMDR.
• Program SNNRZ. System Neuro-Narracyjnej Regulacji i Zmiany z etapem Narracji pomaga uporządkować przeżycia i zbudować pisemny plan zapobiegania nawrotom.

Przyjmujemy osoby z Nowego Targu, Zakopanego i całego Podhala. Umów konsultację: 18 307 01 11 lub przez stronę kontakt. Nie potrzebujesz skierowania.

Dla bliskich

Bliscy często nie wiedzą, jak reagować, bo osoba używająca mówi o psychodelikach jako o czymś „rozwijającym”. Zamiast spierać się o to, lepiej rozmawiać o konkretnych zmianach: w nastroju, śnie, relacjach, codziennych obowiązkach. Warto znać objawy stanów nagłych i numer 112.

Konsultacja dla bliskich ma sens nawet wtedy, gdy osoba używająca nie widzi problemu. Podejście CRAFT opisujemy na stronie pomoc dla bliskich osoby uzależnionej. Rodzice mogą zadzwonić na Pomarańczową Linię: 801 14 00 68.

Najczęstsze pytania o psychodeliki i uzależnienie