Uzależnienie od nikotyny i e-papierosów: leczenie i wsparcie

Czym jest uzależnienie od nikotyny

Nikotyna jest substancją psychoaktywną o działaniu pobudzającym. Bardzo szybko dociera do mózgu i pobudza układ nagrody, dlatego w krótkim czasie łagodzi napięcie, w dużej mierze to, które wywołał wcześniejszy brak nikotyny. Mózg uczy się tego skojarzenia, a z czasem bez nikotyny pojawiają się rozdrażnienie i niepokój.

Uzależnienie od nikotyny bywa bagatelizowane, bo nie zaburza trzeźwości myślenia. Tymczasem to jedno z najsilniejszych uzależnień, a wiele osób podejmuje kilka prób rzucenia, zanim uda się utrzymać zmianę. Leczenie uzależnienia od nikotyny nie polega więc na „silnej woli”, tylko na dobrym planie.

Papierosy, e-papierosy, podgrzewacze i saszetki

Wyroby z nikotyną różnią się wyglądem, zapachem i marketingiem, ale z punktu widzenia uzależnienia działają podobnie. Różnią się natomiast niektórymi ryzykami zdrowotnymi.

Papierosy tradycyjne

Dym tytoniowy zawiera wiele substancji toksycznych i rakotwórczych. Palenie tytoniu jest jedną z głównych przyczyn chorób serca i naczyń, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) oraz nowotworów. Samo uzależnienie wynika jednak z nikotyny.

E-papierosy

Uzależnienie od e-papierosów rozwija się często niezauważenie. E-papieros jest dyskretny, nie zostawia zapachu dymu i można po niego sięgać wiele razy w ciągu dnia, co sprzyja niemal ciągłemu dostarczaniu nikotyny. Wiele osób zauważa, że sięga po urządzenie odruchowo, bez świadomej decyzji.

Podgrzewacze tytoniu

Podgrzewacze ogrzewają tytoń zamiast go spalać. Nadal dostarczają nikotynę i utrzymują uzależnienie, a ich długofalowy wpływ na zdrowie jest wciąż badany.

Saszetki nikotynowe

Saszetki umieszcza się w jamie ustnej, a nikotyna wchłania się przez błonę śluzową. Nie ma dymu, dlatego łatwo uznać je za „niewinne”. W praktyce mogą podtrzymywać silne uzależnienie i podrażniać dziąsła.

Często spotykamy też sytuację, w której ktoś zamienia papierosy na e-papierosa lub saszetki i używa nikotyny więcej niż wcześniej. To zrozumiałe, bo mózg szuka tej samej ulgi. W terapii traktujemy wszystkie formy jako jeden problem.

Sygnały uzależnienia od nikotyny

O uzależnieniu mogą świadczyć:

• sięganie po nikotynę krótko po przebudzeniu;
• niepokój, gdy kończy się zapas lub urządzenie się rozładuje;
• trudność z przetrwaniem sytuacji, w których nie można palić lub używać e-papierosa;
• kolejne nieudane próby ograniczenia lub rzucenia;
• używanie mimo problemów zdrowotnych lub zaleceń lekarza;
• nikotyna jako główny sposób na stres, nudę, przerwę w pracy czy zakończenie posiłku.

Nie chodzi o to, by samodzielnie stawiać diagnozę. Te sygnały pomagają zauważyć, jak dużą rolę nikotyna odgrywa w codzienności.

Odstawienie nikotyny i głód

Po przerwaniu używania nikotyny pojawia się zespół odstawienny. Typowe objawy to drażliwość, niepokój, obniżony nastrój, trudności z koncentracją, problemy ze snem, wzmożony apetyt i silny głód nikotynowy. Objawy są najbardziej nasilone w pierwszych dniach i tygodniach, a potem stopniowo słabną.

Odstawienie nikotyny zwykle nie zagraża życiu, ale bywa bardzo męczące. Dlatego warto porozmawiać z lekarzem. Lekarz może zaproponować leczenie wspomagające, które łagodzi objawy odstawienia i zmniejsza głód. Decyzja o jego wyborze należy do lekarza, który zna stan zdrowia i przyjmowane leki.

Głód nikotynowy, podobnie jak w innych uzależnieniach, narasta, osiąga szczyt i opada, zwykle w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Technika „surfowania na fali głodu” uczy, jak przetrwać ten czas bez sięgania po papierosa. Szerzej opisujemy ją na stronie o radzeniu sobie z głodem.

Osoby przyjmujące leki psychiatryczne powinny poinformować lekarza o planie rzucenia palenia, bo zmiana palenia może wpływać na działanie niektórych leków.

Nawroty w uzależnieniu od nikotyny: typowe wyzwalacze

Nawroty po rzuceniu palenia są częste i nie oznaczają, że „się nie da”. Zwykle poprzedzają je konkretne sytuacje:

• stres w pracy, konflikt, zmęczenie;
• alkohol, który osłabia kontrolę i przywołuje dawne skojarzenia;
• kawa, przerwa w pracy, posiłek, jazda samochodem;
• towarzystwo osób palących, imprezy, wesela;
• myśl „jeden papieros nic nie zmieni”.

Ta ostatnia myśl jest szczególnie zdradliwa. Po jednym papierosie łatwo o efekt naruszenia abstynencji, czyli przekonanie „i tak już wszystko zepsute”. Model zapobiegania nawrotom G.A. Marlatta i J.R. Gordona uczy, jak zatrzymać się po wpadce i wrócić do planu, zamiast rezygnować. Praktyczne wskazówki są w poradniku co zrobić po wpadce.

Nikotyna a inne uzależnienia

U osób leczących się z uzależnienia od alkoholu lub narkotyków palenie często pozostaje „na później”. Tymczasem papieros bywa silnym wyzwalaczem powrotu do picia, bo oba nawyki przez lata występowały razem. Decyzję o kolejności zmian podejmujemy indywidualnie. Więcej o łączeniu substancji piszemy na stronie poliuzależnienie, a przegląd wszystkich grup znajdziesz w przewodniku po substancjach psychoaktywnych.

Leczenie uzależnienia od nikotyny w Nowym Targu

W naszym centrum w Nowym Targu pomagamy osobom, które chcą przestać używać nikotyny, a także tym, u których po rzuceniu doszło do nawrotu. Psychoterapia dobrze łączy się z leczeniem wspomagającym zaproponowanym przez lekarza.

• Pierwsza konsultacja. Trwa 50-60 minut. Rozmawiamy o formach nikotyny, sytuacjach używania, wcześniejszych próbach i o tym, czy warto najpierw skonsultować się z lekarzem.
• Psychoterapia. Terapia poznawczo-behawioralna pomaga zmienić automatyczne nawyki i myśli, a terapia ACT uczy przyjmować głód bez podążania za nim.
• Plan zapobiegania nawrotom. Pisemna lista sytuacji ryzyka i gotowych reakcji, opisana na stronie zapobieganie nawrotom.
• Regulacja stresu. Po kwalifikacji biofeedback HRV jako uzupełnienie psychoterapii, pomocne w nauce wyciszania napięcia bez nikotyny.
• Program SNNRZ. Przy współistniejących uzależnieniach lub nawracających kryzysach pracujemy w autorskim programie SNNRZ.

Przyjmujemy osoby z całego Podhala, poufnie i bez skierowania. Zadzwoń pod 18 307 01 11 lub napisz przez stronę kontakt. Bezpłatne wsparcie telefoniczne oferuje Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym: 801 108 108.

Dla bliskich i rodziców

Presja i kontrola rzadko pomagają rzucić palenie. Lepiej działa spokojna rozmowa o tym, co nikotyna daje danej osobie i co mogłoby ją zastąpić, a także docenianie każdej próby. Wiele wskazówek z podejścia CRAFT, opisanego na stronie pomoc dla bliskich, sprawdza się także przy nikotynie.

E-papierosy i saszetki są popularne wśród nastolatków. Nasze centrum pracuje z osobami dorosłymi. Rodzice mogą skorzystać z konsultacji dla siebie, a pomoc dla dzieci i młodzieży jest dostępna w poradni dla dzieci i młodzieży na Podhalu.

Najczęstsze pytania o uzależnienie od nikotyny i e-papierosów