Terapia schematów w Nowym Targu

Czym jest terapia schematów

Twórcą terapii schematów jest amerykański psycholog Jeffrey Young, który w latach 80. i 90. XX wieku rozwinął ją jako odpowiedź na ograniczenia klasycznej CBT. Zauważył, że część osób dobrze rozumie techniki poznawcze, a mimo to wciąż wraca do tych samych trudnych wzorców.

Schematy działają jak soczewki, przez które patrzymy na siebie i innych. Jeśli ktoś w dzieciństwie często doświadczał odrzucenia, w dorosłym życiu może błyskawicznie odczytywać neutralne sytuacje jako porzucenie i reagować silnym bólem. Terapia schematów pomaga te soczewki zauważyć i stopniowo zmienić.

Schematy Younga - czym są i jak powstają

Jeffrey Young opisał kilkanaście wczesnych nieadaptacyjnych schematów, pogrupowanych w obszary związane z niezaspokojonymi potrzebami, takimi jak bezpieczne przywiązanie, autonomia, możliwość wyrażania emocji czy realistyczne granice. Oto przykłady schematów, które często spotykamy w pracy z uzależnieniem i nawrotami:

• Opuszczenie - przekonanie, że bliskie osoby w końcu odejdą lub zawiodą.
• Deprywacja emocjonalna - poczucie, że nikt naprawdę nie zrozumie i nie zaopiekuje się Twoimi potrzebami.
• Wadliwość i wstyd - przekonanie, że z Tobą jest coś zasadniczo nie tak.
• Niedostateczna samokontrola - trudność w znoszeniu frustracji i odraczaniu nagrody.
• Surowe standardy - wymaganie od siebie perfekcji, co często prowadzi do wypalenia i szukania ulgi.

Schematy nie są wadą charakteru. Powstały jako najlepszy możliwy sposób przystosowania się do trudnych warunków. Problem w tym, że w dorosłym życiu przestają pomagać, a zaczynają ranić.

Tryby schematów - co dzieje się w chwili nawrotu

Tryby to chwilowe stany emocjonalne i sposoby reagowania, w które wchodzimy, gdy schemat zostaje uruchomiony. Pozwalają zrozumieć, co dzieje się „tu i teraz”, na przykład w godzinach poprzedzających wpadkę.

Tryby dziecięce

Tryb zranionego dziecka to stan samotności, smutku, lęku czy wstydu. Tryb złoszczącego się lub impulsywnego dziecka to potrzeba natychmiastowej ulgi, bez względu na konsekwencje.

Tryby radzenia sobie

W terapii uzależnień szczególnie ważny jest tryb odłączonego samouspokajacza. To stan, w którym alkohol, narkotyki, hazard czy telefon służą do wyłączenia bolesnych emocji. Z zewnątrz wygląda to jak „znowu to samo”, od środka jak desperacka próba odcięcia się od cierpienia.

Tryby krytyka

Wewnętrzny krytyk mówi „jesteś do niczego”, „znowu wszystko zepsute”. Po wpadce często nasila się, wzmacniając wstyd i myśl „i tak już wszystko zepsute”, którą model zapobiegania nawrotom Marlatta i Gordona opisuje jako efekt naruszenia abstynencji.

Tryb zdrowego dorosłego

Celem terapii jest wzmocnienie trybu zdrowego dorosłego. To część, która potrafi zaopiekować się zranionym dzieckiem, postawić granice impulsywności i uciszyć surowego krytyka, bez sięgania po substancję.

Jak wygląda sesja terapii schematów

Terapia schematów łączy rozmowę, techniki poznawcze i pracę doświadczeniową. Na początku wspólnie tworzymy tzw. konceptualizację, czyli mapę Twoich schematów i trybów, ich źródeł i tego, jak łączą się z obecnymi trudnościami.

Na kolejnych sesjach korzystamy z różnych technik:

• Praca z wyobrażeniami - powrót w wyobraźni do trudnych sytuacji z przeszłości i zaopiekowanie się potrzebami, które wtedy nie zostały zaspokojone.
• Dialog trybów - rozmowa między częściami, np. krytykiem a zdrowym dorosłym, czasem z użyciem technik z krzesłami.
• Techniki poznawcze - sprawdzanie dowodów za schematem i przeciw niemu.
• Zmiana wzorców zachowania - ćwiczenie nowych reakcji w relacjach, w pracy i w sytuacjach ryzyka nawrotu.

Sesje odbywają się zwykle raz w tygodniu. Między nimi możesz pracować z kartami pracy, np. zapisując sytuacje, w których uruchomił się schemat, i tryb, który się pojawił.

Terapia schematów w uzależnieniach i dla kogo jeszcze

Terapię schematów proponujemy szczególnie wtedy, gdy trudności są długotrwałe i powtarzalne. Jest pomocna dla osób, które:

• doświadczają nawrotów mimo wcześniejszej terapii i znajomości technik zapobiegania nawrotom,
• mają poczucie, że wciąż wpadają w te same wzorce w relacjach,
• zmagają się z nawracającą depresją lub przewlekłym poczuciem pustki i wstydu,
• dorastały w rodzinie z problemem alkoholowym lub innymi trudnościami, co opisujemy na stronie o terapii DDA i DDD,
• kończą leczenie stacjonarne i szukają terapii pogłębionej po odwyku,
• przeżywają trudności w bliskich związkach, które nasilają napięcie i ryzyko nawrotu.

Jak łączymy terapię schematów z innymi metodami

Terapia schematów wymaga pewnej stabilności. Dlatego u osób z uzależnieniem zwykle poprzedza ją etap stabilizacji, trwający zwykle 4-8 tygodni, oparty na terapii poznawczo-behawioralnej i nauce radzenia sobie z głodem.

Gdy schematy wiążą się z traumą, uzupełniamy pracę o terapię EMDR. Przy silnym poczuciu wewnętrznego rozdarcia lub objawach dysocjacji pomocna bywa Ego State Therapy, która pracuje z częściami w podobny, choć nie identyczny sposób jak praca z trybami.

Terapia schematów jest też jednym z filarów autorskiego programu SNNRZ, który łączy ją z CBT, wiedzą o przywiązaniu, uważnością w zapobieganiu nawrotom (MBRP) i psychoedukacją o neurobiologii stresu i głodu.

Czego się spodziewać i jakie są ograniczenia

Terapia schematów jest zwykle dłuższa niż krótkoterminowa CBT, bo dotyka wzorców utrwalanych przez lata. Pierwsze zmiany, np. szybsze rozpoznawanie trybów, można zauważyć stosunkowo wcześnie. Głębsza przemiana wymaga czasu i cierpliwości.

Praca z wyobrażeniami i wspomnieniami z dzieciństwa może na pewien czas nasilić emocje. Dlatego tempo dostosowujemy do Twoich możliwości i do stabilności abstynencji. W ostrym kryzysie, przy aktywnym używaniu czy nasilonych objawach odstawienia najpierw zapewniamy bezpieczeństwo. Gwałtowne odstawienie alkoholu lub benzodiazepin po dłuższym używaniu może być groźne, potrzebny jest wtedy lekarz lub detoks.

Terapia schematów w Nowym Targu - jak pomagamy

Pierwsza konsultacja trwa 50-60 minut. Poznajemy Twoją historię i obecne trudności oraz wspólnie oceniamy, czy terapia schematów jest dobrym wyborem teraz, czy lepiej zacząć od stabilizacji.

Pełny program w naszym centrum trwa zwykle od kilku do kilkunastu miesięcy. Terapię kończymy pisemnym planem zapobiegania nawrotom, w którym uwzględniamy Twoje schematy, tryby i sygnały ostrzegawcze.

Centrum działa przy ul. Kilińskiego 1 w Nowym Targu i przyjmuje osoby z całego Podhala, bez skierowania. Zadzwoń: 18 307 01 11 lub skorzystaj ze strony kontakt. Przegląd wszystkich podejść znajdziesz w zakładce metody leczenia.

Najczęstsze pytania o terapię schematów