Dopalacze: zatrucie, uzależnienie i leczenie w Nowym Targu

Czym są dopalacze

Do dopalaczy zalicza się kilka grup substancji. Najczęściej spotyka się:

• syntetyczne kannabinoidy, naśladujące THC, ale zwykle działające znacznie silniej i bardziej nieprzewidywalnie;
• syntetyczne katynony, czyli stymulanty podobne do amfetaminy, opisane na stronie o uzależnieniu od mefedronu i katynonów;
• nowe syntetyczne opioidy, bardzo silnie hamujące oddychanie;
• substancje o działaniu halucynogennym lub uspokajającym.

W klasyfikacji ICD-11 zaburzenia związane z syntetycznymi kannabinoidami mają kod 6C42, a z syntetycznymi katynonami kod 6C47. Szerszy przegląd znajdziesz na stronie substancje psychoaktywne.

Jak dopalacze działają na mózg

Syntetyczne kannabinoidy działają na te same receptory co THC, ale zwykle pobudzają je znacznie mocniej i dłużej. Dlatego zamiast rozluźnienia częściej pojawia się silny lęk, splątanie, objawy psychotyczne i zaburzenia pracy serca.

Syntetyczne katynony pobudzają układ nagrody, zwiększając ilość dopaminy, noradrenaliny i serotoniny w mózgu. Dają krótkotrwałe poczucie energii i euforii, po którym szybko pojawia się spadek nastroju i silna chęć ponownego użycia. Ten cykl sprzyja używaniu ciągami i szybkiemu rozwojowi uzależnienia.

Wspólną cechą dopalaczy jest brak przewidywalności. Produkt kupiony pod tą samą nazwą może zawierać inną substancję, mieszankę kilku związków albo znacznie wyższe stężenie niż poprzednio. Doświadczenie z wcześniejszego używania nie chroni przed zatruciem.

Zatrucie dopalaczami: objawy i co robić

Objawy, które wymagają pilnej pomocy

• utrata przytomności, brak kontaktu, trudność z wybudzeniem;
• płytki, bardzo wolny lub nieregularny oddech, chrapliwy oddech, sinienie ust;
• drgawki;
• ból lub ucisk w klatce piersiowej, bardzo szybkie lub nierówne bicie serca;
• bardzo wysoka temperatura ciała, silne poty lub gorąca, sucha skóra;
• silne pobudzenie, agresja, panika, splątanie, omamy, urojenia;
• uporczywe wymioty, zwłaszcza u osoby półprzytomnej;
• nagłe osłabienie jednej strony ciała, zaburzenia mowy lub widzenia.

Zatrucie dopalaczami: co robić krok po kroku

1. Zadzwoń pod 112

   Powiedz dyspozytorowi, co się dzieje, i jeśli wiesz, co mogło zostać przyjęte. Mów wprost, bez obawy: chodzi o ratowanie życia. Dyspozytor poprowadzi Cię do czasu przyjazdu zespołu.

2. Nie zostawiaj osoby samej

   Stan po dopalaczach może się gwałtownie pogorszyć. Osoba zatruta nie powinna „odsypiać” w samotności, nawet jeśli wydaje się, że już jest lepiej.

3. Ułóż w pozycji bocznej bezpiecznej

   Jeśli osoba jest nieprzytomna, ale oddycha, ułóż ją na boku, by nie zachłysnęła się wymiocinami. Jeśli nie oddycha, dyspozytor 112 poprowadzi Cię przez resuscytację.

4. Zapewnij bezpieczeństwo

   Nie wywołuj wymiotów, nie podawaj nic do picia osobie z zaburzeniami świadomości i nie podawaj innych substancji „na otrzeźwienie”. Przy pobudzeniu usuń z otoczenia niebezpieczne przedmioty, mów spokojnie, a przy przegrzaniu zapewnij chłodne, przewiewne miejsce.

5. Zachowaj opakowanie

   Jeśli to możliwe, przekaż ratownikom opakowanie lub resztki produktu. To ułatwia lekarzom dobranie leczenia.

Szczególnie niebezpieczne jest łączenie dopalaczy z alkoholem, lekami uspokajającymi lub opioidami. Takie połączenia mogą hamować oddychanie i zwiększać ryzyko utraty przytomności. Więcej o mieszaniu substancji piszemy na stronie poliuzależnienie.

Uzależnienie od dopalaczy: jak się rozwija i jakie są sygnały

Dopalacze bywają pierwszym kontaktem z substancjami, bo wydają się łatwo dostępne i „nie takie jak narkotyki”. Uzależnienie może rozwinąć się szybko, szczególnie przy syntetycznych katynonach, których często używa się ciągami, i przy syntetycznych kannabinoidach, które powodują silne odstawienie.

Sygnały, że używanie wymyka się spod kontroli:

• używanie trwa dłużej, niż było planowane, a kolejne postanowienia nie działają;
• po przerwie pojawia się lęk, drażliwość, bezsenność, obniżony nastrój lub silny głód;
• kolejne zatrucia lub „złe stany” nie powstrzymują przed następnym użyciem;
• narastają długi, konflikty, problemy w pracy lub w nauce;
• pojawia się podejrzliwość, poczucie zagrożenia, wycofanie z kontaktów;
• dopalacze zastępują sen, jedzenie i odpoczynek.

Ryzyka zdrowotne, odstawienie i głód

Poza ostrym zatruciem dopalacze mogą prowadzić do zaburzeń rytmu serca, uszkodzenia nerek, objawów psychotycznych, napadów lęku i depresji. Objawy psychotyczne po syntetycznych kannabinoidach bywają długotrwałe i wymagają leczenia psychiatrycznego.

Zespół odstawienny po syntetycznych kannabinoidach bywa wyraźnie silniejszy niż po marihuanie. Może obejmować bezsenność, niepokój, drażliwość, poty, nudności, brak apetytu, bóle głowy i obniżony nastrój. Po katynonach dominuje wyczerpanie, spadek nastroju, lęk i silny głód. Porównanie z THC opisujemy na stronie o uzależnieniu od marihuany.

Głód narasta, osiąga szczyt i opada, zwykle w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Uczymy, jak przetrwać tę falę bez sięgania po substancję. Więcej na stronie o głodzie i cravingu.

Nawroty: wyzwalacze przy dopalaczach

Nawrót zwykle przebiega etapami: emocjonalnym, mentalnym i fizycznym. Przy dopalaczach częstymi wyzwalaczami są:

• kontakt z osobami i miejscami, z którymi wiązało się używanie;
• telefon lub komunikator, przez który łatwo o kontakt ze źródłem substancji;
• pieniądze „pod ręką”, wypłata, wolny weekend;
• zmęczenie, bezsenność, nuda i samotność;
• alkohol, który osłabia postanowienia;
• myśl „raz nic się nie stanie”, choć przy nieprzewidywalnym składzie właśnie jednorazowe użycie może być najbardziej ryzykowne.

Po przerwie tolerancja spada, a skład produktu może być inny niż wcześniej. Dlatego powrót do używania po okresie abstynencji wiąże się ze szczególnym ryzykiem zatrucia. Plan zapobiegania nawrotom omawiamy na stronie zapobieganie nawrotom.

Leczenie uzależnienia od dopalaczy w Nowym Targu

W naszym centrum pracują psychoterapeuci i specjaliści terapii uzależnień, wspierani przez specjalistów neuropsychologii i neuroregulacji. Nie prowadzimy detoksu. Jeśli potrzebna jest opieka medyczna, pomagamy zaplanować dalsze kroki, a psychoterapię kontynuujemy po okresie stabilizacji.

• Pierwsza konsultacja (50-60 minut). Oceniamy historię używania, bezpieczeństwo i potrzebę konsultacji lekarskiej.
• Psychoterapia. Terapia poznawczo-behawioralna, terapia schematów i ACT, a przy doświadczeniach traumatycznych EMDR.
• Program SNNRZ. System Neuro-Narracyjnej Regulacji i Zmiany z kartami pracy, mierzalnymi celami i pisemnym planem zapobiegania nawrotom.
• Diagnostyka jako uzupełnienie. Gdy utrzymują się trudności z pamięcią i koncentracją, pomocna bywa konsultacja neuropsychologiczna.

Przyjmujemy osoby z Nowego Targu i całego Podhala. Umów konsultację: 18 307 01 11 lub przez stronę kontakt. Nie potrzebujesz skierowania.

Dla bliskich

Jeśli bliska osoba używa dopalaczy, warto znać objawy zatrucia i numer 112. W codziennych rozmowach lepiej opisywać konkretne obserwacje niż oskarżać. Konsultacja dla bliskich ma sens także wtedy, gdy osoba używająca nie jest jeszcze gotowa na leczenie.

Podejście CRAFT uczy, jak rozmawiać, by zwiększyć szansę na podjęcie leczenia. Opisujemy je na stronie pomoc dla bliskich osoby uzależnionej. Rodzice mogą skorzystać z Pomarańczowej Linii: 801 14 00 68, a pomocy dla dzieci i młodzieży szukać w poradni dla dzieci i młodzieży.

Najczęstsze pytania o dopalacze