Podtlenek azotu i inhalanty: skutki, uzależnienie i pomoc

Czym są podtlenek azotu i inhalanty

Podtlenek azotu ma zastosowanie w medycynie i przemyśle, ale bywa też używany rekreacyjnie, często przez młode osoby. Rozpuszczalniki i kleje to z kolei produkty łatwo dostępne w domu, dlatego po nie sięgają niekiedy nawet dzieci. Ta dostępność sprawia, że ryzyko bywa bagatelizowane.

W klasyfikacji ICD-11 (WHO) zaburzenia związane z używaniem lotnych substancji wziewnych, takich jak rozpuszczalniki i kleje, mają kod 6C4B. Podtlenek azotu rzadziej prowadzi do klasycznego uzależnienia fizycznego, ale problemowe, powtarzające się używanie jest coraz częściej opisywane, a jego skutki zdrowotne mogą być poważne. Dlatego skutki zdrowotne i ryzyko uzależnienia omawiamy tu razem.

Jak substancje wziewne działają na mózg

Podtlenek azotu działa krótko. Wywołuje uczucie odrealnienia, śmiech, zawroty głowy i zmienione odczuwanie ciała. W mózgu wpływa między innymi na układ glutaminianowy i uwalnianie substancji związanych z nagrodą. Krótki czas działania sprzyja powtarzaniu, a to zwiększa ryzyko szkód.

Rozpuszczalniki, kleje i gazy z produktów domowych działają na mózg podobnie do środków znieczulających i alkoholu: najpierw pobudzają i odhamowują, potem spowalniają. Są dobrze rozpuszczalne w tłuszczach, dlatego łatwo docierają do mózgu i mogą go uszkadzać przy dłuższym używaniu.

Wszystkie te substancje mogą też ograniczać ilość tlenu docierającego do tkanek. To jeden z mechanizmów utraty przytomności, urazów i uszkodzeń mózgu.

Jak rozwija się problem i jakie są sygnały

Używanie często zaczyna się w grupie, jako zabawa lub eksperyment. Z czasem u części osób staje się sposobem na nudę, stres, lęk czy samotność. Warto zwrócić uwagę na takie sygnały:

• używanie staje się częstsze i przestaje ograniczać się do spotkań towarzyskich;
• pojawia się silna chęć powtórzenia efektu i trudność z przerwaniem;
• w otoczeniu pojawiają się puste pojemniki po gazie lub przedmioty o wyraźnym zapachu chemikaliów;
• występuje chemiczny zapach z ust lub z ubrań, podrażnienia wokół nosa i ust;
• pojawiają się drętwienie, mrowienie dłoni i stóp, osłabienie nóg lub problemy z równowagą;
• spada koncentracja, pogarsza się pamięć, narasta drażliwość;
• zaniedbywane są nauka, praca i relacje.

Jeśli widzisz te sygnały u siebie lub bliskiej osoby, to dobry moment na rozmowę z lekarzem i konsultację psychoterapeutyczną. Szerszy przegląd znajdziesz na stronie substancje psychoaktywne.

Podtlenek azotu i inhalanty: skutki zdrowotne i psychiczne

Podtlenek azotu, witamina B12 i nerwy

Podtlenek azotu unieczynnia witaminę B12 w organizmie. Przy powtarzającym się używaniu może to prowadzić do jej niedoboru, a w efekcie do uszkodzenia rdzenia kręgowego i nerwów obwodowych. Objawy to drętwienie i mrowienie rąk i nóg, osłabienie mięśni, zaburzenia czucia, chwiejny chód, a czasem problemy z pęcherzem. Niedobór B12 może też wpływać na nastrój, pamięć i powodować niedokrwistość.

Uszkodzenia mogą być częściowo odwracalne, jeśli zostaną szybko rozpoznane, ale bywają też trwałe. Dlatego przy takich objawach potrzebna jest pilna wizyta u lekarza, który zleci badania i leczenie. Nie próbuj leczyć się samodzielnie suplementami bez konsultacji.

Rozpuszczalniki i kleje: ryzyko nagłej śmierci sercowej

Opary rozpuszczalników, klejów i niektórych gazów uwrażliwiają serce na adrenalinę. W chwili stresu, wysiłku lub nagłego przestraszenia może dojść do groźnych zaburzeń rytmu serca i nagłej śmierci sercowej. Ryzyko to istnieje także przy pierwszym użyciu. Długotrwałe używanie może też uszkadzać mózg, wątrobę, nerki i słuch.

Urazy, niedotlenienie i zdrowie psychiczne

Zawroty głowy i utrata przytomności zwiększają ryzyko upadków i wypadków, także drogowych. Przy regularnym używaniu mogą pojawiać się obniżony nastrój, lęk, drażliwość oraz trudności z pamięcią i uwagą. Przy myślach samobójczych zadzwoń pod 116 123 lub 800 70 22 22 (oba numery całodobowe i bezpłatne).

Odstawienie i głód

Przy podtlenku azotu objawy odstawienne zwykle nie są tak nasilone jak przy alkoholu czy opioidach. Po przerwie mogą jednak pojawić się niepokój, drażliwość, trudności ze snem i silna chęć powrotu. Przy regularnym używaniu rozpuszczalników objawy odstawienia bywają wyraźniejsze i obejmują drażliwość, bezsenność, nudności czy drżenie.

Jeśli pojawiają się jakiekolwiek objawy neurologiczne lub pogorszenie zdrowia, najpierw potrzebny jest lekarz. Psychoterapia jest kolejnym krokiem: pomaga zrozumieć, co substancja dawała, i zastąpić ją innymi sposobami radzenia sobie.

Głód narasta, osiąga szczyt i opada, zwykle w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Tej umiejętności przeczekania można się nauczyć, o czym piszemy na stronie o radzeniu sobie z głodem.

Nawroty: typowe wyzwalacze

Odsetek nawrotów w uzależnieniach szacuje się na 40-60%, podobnie jak w innych chorobach przewlekłych. Nawrót jest informacją, że plan zmiany warto wzmocnić, a nie dowodem porażki. Przy substancjach wziewnych częste wyzwalacze to:

• łatwy dostęp, bo substancje są w domu, w pracy lub w sklepie obok;
• spotkania towarzyskie i imprezy, na których używanie było „normą”;
• nuda, samotność i wieczory bez planu;
• stres, konflikty i trudne emocje, których nie ma jak wyrazić;
• picie alkoholu lub używanie innych substancji, które osłabiają postanowienia.

W terapii przygotowujemy pisemny plan na takie sytuacje. Uczymy też rozpoznawać myśl „i tak już wszystko zepsute”, czyli efekt naruszenia abstynencji z modelu Marlatta i Gordona. Więcej na stronie zapobieganie nawrotom.

Jak pomagamy w Nowym Targu

Prowadzimy psychoterapię i diagnostykę uzupełniającą dla dorosłych. Nie leczymy powikłań neurologicznych ani niedoborów witamin, to zadanie lekarza, ale zachęcamy do takiej diagnostyki i wspieramy w zmianie. Pracują u nas psychoterapeuci, specjaliści terapii uzależnień oraz specjaliści neuropsychologii i neuroregulacji.

• Konsultacja. Pierwsze spotkanie trwa 50-60 minut. Rozmawiamy o historii używania, zdrowiu i celach, a w razie potrzeby kierujemy do lekarza.
• Psychoterapia. Pracujemy metodami CBT, terapii ACT i terapii schematów, szukając tego, co substancja zastępowała.
• Pamięć i koncentracja. Gdy pojawiają się trudności poznawcze, proponujemy konsultację neuropsychologiczną.
• Program SNNRZ. Autorski program SNNRZ prowadzi przez pięć etapów pracy z mierzalnymi celami i pisemnym planem zapobiegania nawrotom.
• Mieszanie substancji. Jeśli inhalanty łączą się z alkoholem lub innymi środkami, zobacz stronę poliuzależnienie.

Przyjeżdżają do nas osoby z Nowego Targu, Zakopanego i całego Podhala. Zadzwoń pod 18 307 01 11 lub napisz przez stronę kontakt. Skierowanie nie jest potrzebne.

Dla bliskich i rodziców

Jeśli podejrzewasz, że bliska osoba używa podtlenku azotu lub inhalantów, porozmawiaj spokojnie, w dobrym momencie, bez krzyku i przesłuchania. Nagłe, gwałtowne konfrontowanie osoby pod wpływem może być niebezpieczne dla jej serca. Zwróć uwagę na objawy neurologiczne i zachęć do wizyty u lekarza.

Dorosłych bliskich zapraszamy na konsultację, opisaną na stronie pomoc dla bliskich. Rodzice dzieci i nastolatków mogą skorzystać z Pomarańczowej Linii 801 14 00 68, a pomocy psychologicznej dla dzieci i młodzieży szukać w poradni dla dzieci i młodzieży na Podhalu. Wsparcie oferuje też telefon zaufania w sprawie uzależnień 800 199 990.

Najczęstsze pytania o podtlenek azotu i inhalanty