Kontakty z dzieckiem po rozwodzie - gdy relacja staje się trudna

Kontakty z dzieckiem po rozwodzie - o co naprawdę chodzi

Po rozstaniu rodziców dziecko nadal potrzebuje obojga, o ile kontakt z każdym z nich jest bezpieczny. Tymczasem spotkania, przekazywanie dziecka i ustalanie terminów często stają się polem, na którym toczy się niedokończony spór byłych partnerów. Wiele osób wpisuje wtedy w wyszukiwarkę „utrudnianie kontaktów z dzieckiem co robić” albo „dziecko nie chce się spotykać z ojcem”.

Na tej stronie nie znajdziesz porad prawnych. Skupiamy się na tym, co dzieje się w psychice dziecka i rodziców, oraz na tym, co każdy z dorosłych może zrobić, by dziecko mniej cierpiało. W sprawach prawnych warto skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym.

Perspektywa dziecka: między dwojgiem ważnych dorosłych

Dla dziecka rozstanie rodziców nie oznacza końca rodziny, tylko jej przebudowę. Dziecko chce móc kochać mamę i tatę bez tłumaczenia się z tego. Kiedy wyczuwa, że radość ze spotkania z jednym rodzicem sprawia przykrość drugiemu, zaczyna ukrywać emocje i dopasowywać się do nastroju dorosłych.

Dzieci są bardzo wrażliwe na niewypowiedziane sygnały: westchnienie przy pakowaniu plecaka, chłodne pytanie „i jak było?”, milczenie przy powrocie. Młodsze dzieci często reagują ciałem (bóle brzucha, kłopoty ze snem, regres w zachowaniu). Starsze mogą się złościć, zamykać w sobie albo stawać po jednej stronie, bo tak jest im po prostu łatwiej przetrwać.

Typowe sygnały konfliktu lojalności

• dziecko opowiada każdemu rodzicowi to, co według niego ten chce usłyszeć;
• unika mówienia o czasie spędzonym w drugim domu albo mówi o nim wyłącznie źle;
• przed przekazaniem lub po powrocie jest rozdrażnione, płaczliwe, „nie do poznania”;
• przejmuje język i argumenty dorosłych, których w swoim wieku raczej by nie używało;
• próbuje opiekować się emocjonalnie jednym z rodziców, jakby role się odwróciły.

Te sygnały nie przesądzają, co się dzieje. Są informacją, że dziecku jest trudno i że potrzebuje spokojniejszego otoczenia, a nie kolejnych pytań.

Dziecko nie chce się spotykać z ojcem lub matką - możliwe przyczyny

Odmowa kontaktu to jedna z najbardziej bolesnych sytuacji dla rodzica. Łatwo wtedy o szybką interpretację: „ktoś je nastawia” albo „samo tak zdecydowało”. Rzeczywistość zwykle jest bardziej złożona i warto przyjrzeć się jej bez pośpiechu.

• Trudność z przejściami. Zmiana domu, zasad i rytmu bywa męcząca, zwłaszcza dla małych dzieci i dzieci wrażliwych na zmiany.
• Napięcie przy przekazaniu. Jeśli każde spotkanie zaczyna się kłótnią dorosłych, dziecko może chcieć uniknąć właśnie tej chwili, a nie samego rodzica.
• Etap rozwojowy. Nastolatek naturalnie wybiera rówieśników, zajęcia i własny kalendarz. Mniejsza chęć spotkań nie musi oznaczać odrzucenia.
• Żal i złość po rozstaniu. Dziecko może obwiniać jednego z rodziców za rozpad rodziny albo za nowego partnera.
• Konflikt lojalności. Dziecko rezygnuje z kontaktu, bo czuje, że tylko tak uspokoi rodzica, z którym mieszka na co dzień.
• Realne obawy. Przemoc, picie lub branie substancji, zaniedbanie, groźby, krzyk czy upokarzanie w czasie spotkań. Tego nie wolno zbywać słowami „przesadzasz”.

W debacie publicznej pojawia się pojęcie „alienacja rodzicielska”, czyli nastawianie dziecka przeciw drugiemu rodzicowi. Warto wiedzieć, że jest to pojęcie sporne w nauce, a jego używanie bywa krytykowane, zwłaszcza gdy przysłania sygnały przemocy. Zamiast szukać etykiety, lepiej zadać pytanie: czego to dziecko teraz potrzebuje, żeby czuć się bezpiecznie?

Jak dbać o relację z dzieckiem bez presji

Relacji nie da się wymusić. Da się natomiast stworzyć warunki, w których dziecko chętniej do niej wraca. To praca na miesiące, czasem dłużej, i wymaga od rodzica sporej odporności na własny żal.

1. Bądź przewidywalny

   Stałe dni, punktualność, dotrzymywanie obietnic. Dla dziecka niezawodność rodzica jest ważniejsza niż atrakcyjność spotkań.

2. Zmniejsz stawkę spotkań

   Zwykły spacer, wspólne gotowanie czy odrabianie lekcji często działają lepiej niż wielkie wycieczki. Dziecko nie musi „zasługiwać” na czas z rodzicem ani go „nagradzać” entuzjazmem.

3. Nazwij uczucia, nie oceniaj

   Zdania typu „widzę, że dziś jest Ci trudno” albo „możesz się na mnie złościć, i tak Cię kocham” zdejmują z dziecka ciężar udawania.

4. Daj dziecku zgodę na drugi dom

   Krótkie „baw się dobrze u taty” lub „pozdrów mamę” to jeden z najsilniejszych sposobów na łagodzenie konfliktu lojalności.

5. Utrzymuj kontakt także w przerwie

   Gdy spotkania są wstrzymane lub rzadkie, krótka, spokojna wiadomość czy kartka bez wyrzutów pokazuje dziecku, że drzwi są otwarte. Tu także obowiązuje zasada bezpieczeństwa i ustalenia dorosłych.

Jeśli rodzic sam zmaga się z silnym lękiem, obniżonym nastrojem lub piciem, dziecko to wyczuwa. Zadbanie o siebie, na przykład w terapii, bywa jednym z najważniejszych kroków dla relacji. Pomocne mogą być strony stany depresyjne i terapia uzależnienia od alkoholu.

Czego unikać, żeby nie pogłębiać konfliktu

W silnych emocjach łatwo o zachowania, które wydają się obroną dziecka, a w praktyce zwiększają jego obciążenie. Najczęstsze z nich to:

• Przesłuchiwanie dziecka po powrocie: kto był, co mówił, co jedliście, czy tata ma kogoś, czy mama o mnie pytała. Dziecko staje się wtedy informatorem.
• Obgadywanie drugiego rodzica, także „półgłosem” w rozmowie z kimś innym, gdy dziecko jest w pokoju obok.
• Przekazywanie wiadomości przez dziecko, zwłaszcza w sprawach pieniędzy, terminów i pretensji.
• Pytanie „z kim chcesz mieszkać?” lub „do kogo wolisz jechać?”, które zmusza do wyboru między rodzicami.
• Uzależnianie spotkań od spraw dorosłych, na przykład od rozliczeń finansowych. O aspekcie emocjonalnym takich sporów piszemy na stronie alimenty - wsparcie psychologiczne.
• Nagrywanie dziecka lub namawianie go do „opowiedzenia wszystkiego” osobom trzecim bez wyraźnej potrzeby ochrony.

Jeśli rozpoznajesz u siebie któreś z tych zachowań, nie oznacza to, że jesteś złym rodzicem. To zwykle znak ogromnego napięcia. Warto poszukać miejsca, w którym to napięcie da się wyładować bezpiecznie, poza dzieckiem.

Utrudnianie kontaktów z dzieckiem - co robić

Gdy spotkania są odwoływane, przekazania się nie odbywają albo dziecko słyszy wiele złego o drugim rodzicu, pojawia się bezradność i złość. Te uczucia są zrozumiałe, ale decyzje podejmowane pod ich wpływem rzadko służą dziecku.

• Zadbaj o spokój przy dziecku. Nie komentuj przy nim zachowania drugiego rodzica, nawet jeśli masz poczucie krzywdy.
• Prowadź rzeczową, pisemną komunikację w sprawach terminów, bez ocen i emocjonalnych dopisków.
• Rozważ mediację rodzinną. Bezstronny mediator pomaga rodzicom rozmawiać o sprawach dziecka. Mediacja nie jest terapią i przy przemocy w relacji wymaga szczególnej ostrożności.
• Skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym. To on oceni sytuację prawną i możliwe kroki. Nasze centrum nie udziela porad prawnych.
• Poszukaj wsparcia dla siebie. Rozmowa z psychologiem pomaga przetrwać długi czas niepewności bez zrywania relacji i bez wciągania w to dziecka.

Sprawa w sądzie rodzinnym to dla wielu osób ogromne obciążenie. O tym, jak radzić sobie ze stresem, lękiem i bezsennością w tym czasie, piszemy na stronie wsparcie psychologiczne w sprawach sądowych.

Pomoc dla dziecka i konsultacje rodzinne

Jeśli dziecko długo jest smutne, lękowe, ma trudności w szkole, dolegliwości bez przyczyny medycznej albo bardzo przeżywa przejścia między domami, warto poszukać dla niego specjalistycznej pomocy. Nasze centrum nie prowadzi terapii dzieci i młodzieży. Pomoc dla nich oferuje poradnia dla dzieci i młodzieży na Podhalu. Dziecko może też samo zadzwonić pod całodobowy numer 116 111.

Dorosłym proponujemy konsultacje rodzinne. Mogą w nich uczestniczyć rodzice, osobno lub wspólnie, jeśli ocena bezpieczeństwa na to pozwala. Celem nie jest ustalenie, kto ma rację, tylko wypracowanie sposobu komunikacji, który odciąży dziecko.

Jak pomagamy w Nowym Targu

W naszym centrum w Nowym Targu psychoterapeuci pracują z rodzicami, którzy przeżywają trudności w kontaktach z dzieckiem po rozstaniu, niezależnie od tego, czy dziecko mieszka z nimi na co dzień, czy nie. Nie stajemy po stronie żadnego z rodziców. Punktem odniesienia jest dobro dziecka.

• Terapia indywidualna - praca z żalem, złością, lękiem i poczuciem bezradności, między innymi w nurcie terapii poznawczo-behawioralnej i terapii ACT.
• Konsultacje rodzinne i praca z rodzicami nad komunikacją w sprawach dziecka - więcej na stronie terapia rodzinna i par.
• Przygotowanie do trudnych rozmów z dzieckiem, z drugim rodzicem, przed mediacją.
• Praca z traumą, gdy rozstanie wiązało się z przemocą lub silnym zranieniem, na przykład metodą EMDR - zobacz terapia traumy.

Więcej o rozstaniu i współrodzicielstwie przeczytasz na stronie rozwód i rozstanie, a pozostałe tematy znajdziesz w dziale sprawy sądowe i rodzinne. Przyjmujemy osoby z Nowego Targu i całego Podhala, bez skierowania i poufnie. Zadzwoń: 18 307 01 11 lub napisz przez stronę kontakt.

Najczęstsze pytania o kontakty z dzieckiem