Dzieci alkoholików: jak chronić dziecko i rozmawiać z nim o uzależnieniu rodzica

Dzieci w rodzinie z uzależnieniem: co przeżywają

Dorośli często wierzą, że jeśli nie mówi się o piciu przy dzieciach, one niczego nie zauważą. Tymczasem dzieci alkoholików zwykle doskonale wyczuwają napięcie, zapach alkoholu, zmianę głosu rodzica i strach drugiego opiekuna. Brak wyjaśnień nie chroni ich, tylko zostawia same z domysłami.

Dobra wiadomość jest taka, że jeden stabilny, wspierający dorosły potrafi bardzo wiele zmienić. Ta strona jest dla rodziców, którzy chcą chronić dzieci: zarówno dla tego, który nie pije, jak i dla tego, który zmaga się z uzależnieniem.

Zasady „nie mów, nie ufaj, nie czuj”

W wielu rodzinach z problemem uzależnienia powstają niepisane reguły, które pomagają przetrwać, ale na dłuższą metę ranią dzieci. Opisuje się je trzema zakazami.

• Nie mów. O piciu się nie rozmawia, ani w domu, ani poza nim. Dziecko uczy się, że problem jest tajemnicą, a proszenie o pomoc zdradą rodziny.
• Nie ufaj. Obietnice dorosłych często nie są dotrzymywane. Dziecko uczy się polegać tylko na sobie i nie oczekiwać wsparcia.
• Nie czuj. Złość, smutek i strach są niewygodne, więc się je tłumi. Dziecko uczy się, że jego emocje nie mają znaczenia albo że trzeba je ukrywać.

Te reguły często towarzyszą ludziom w dorosłości. Wiele dorosłych dzieci alkoholików opisuje trudności z zaufaniem, nadmierną odpowiedzialność i kłopot z nazywaniem uczuć. Szerzej piszemy o tym na stronie terapia DDA i DDD. Odwrócenie tych zasad w domu, czyli pozwolenie na mówienie, zaufanie i uczucia, to ważna ochrona na przyszłość.

Role dzieci w rodzinie z uzależnieniem

Dzieci często przyjmują role, które pomagają rodzinie funkcjonować: odpowiedzialnego „bohatera”, który opiekuje się wszystkimi, „kozła ofiarnego”, na którego skupia się uwaga, dziecka niewidocznego, które nie sprawia kłopotów, albo „maskotki”, która rozładowuje napięcie żartem. Warto zauważyć, czy dziecko nie dźwiga obowiązków dorosłego.

Jak rozmawiać z dzieckiem o uzależnieniu rodzica

Nie ma idealnego scenariusza, ale kilka zasad sprawdza się w każdym wieku: mówić prawdę w sposób zrozumiały, spokojnie, bez obwiniania drugiego rodzica i bez obciążania dziecka szczegółami. Rozmowa to nie jednorazowe wydarzenie, lecz proces.

Małe dzieci

Wystarczą proste słowa i poczucie, że dorosły jest obok. Na przykład: „Tata jest chory. Kiedy pije alkohol, zachowuje się inaczej i czasem krzyczy. To nie przez Ciebie. Ja się Tobą zaopiekuję”. Małe dzieci często myślą magicznie i łatwo obwiniają siebie, dlatego zdanie o braku winy warto powtarzać.

Dzieci w wieku szkolnym

Mogą zrozumieć, że uzależnienie jest chorobą, która sprawia, że trudno przestać pić mimo chęci. Pomaga zasada trzech „nie”: „To nie przez Ciebie, nie masz nad tym kontroli i nie musisz tego naprawiać”. Warto zapytać, co dziecko samo zauważyło i czego się boi. Dobrze też ustalić, z kim może porozmawiać poza domem, na przykład z babcią, wychowawcą czy pedagogiem.

Nastolatki

Nastolatki zwykle wiedzą już bardzo dużo i szybko wyczuwają nieszczerość. Potrzebują uczciwej rozmowy, uznania ich złości i wstydu oraz przestrzeni na własne zdanie. Warto uprzedzić, że dziedziczne i rodzinne obciążenie zwiększa ryzyko problemów z substancjami, bez straszenia, jako informację do mądrych wyborów.

Czego unikać w rozmowie

• proszenia dziecka o pilnowanie rodzica lub szukanie butelek;
• zwierzania się dziecku jak dorosłemu powiernikowi;
• mówienia o drugim rodzicu z pogardą;
• obietnic, na które dorosły nie ma wpływu, np. „tata już nigdy nie będzie pił”;
• zakazu mówienia komukolwiek o sytuacji w domu.

Bezpieczeństwo dziecka w rodzinie z uzależnieniem

Rozmowa jest ważna, ale najpierw dziecko musi być bezpieczne. W praktyce oznacza to kilka prostych zasad, które warto wprowadzić niezależnie od tego, czy rodzic pijący podejmie leczenie.

1. Brak opieki pod wpływem

   Dziecko nie zostaje samo z osobą pod wpływem alkoholu lub innych substancji i nie jedzie z nią samochodem.

2. Bezpieczne miejsce

   Dziecko wie, dokąd może pójść, gdy w domu robi się niebezpiecznie: do sąsiadów, do dziadków, do bezpiecznego pokoju. Wie też, że nie powinno wchodzić między dorosłych ani ich rozdzielać.

3. Ważne numery

   Starsze dziecko zna numer 112 i telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111, czynny całodobowo.

4. Stały rytm dnia

   Posiłki, sen, szkoła i zajęcia w przewidywalnym porządku dają dziecku poczucie stabilności, nawet gdy dorośli przeżywają kryzys.

5. Zaufany dorosły poza domem

   Babcia, ciocia, nauczyciel, trener. Dziecko potrzebuje co najmniej jednej osoby, przy której nie musi niczego ukrywać.

Sygnały, że dziecko potrzebuje pomocy specjalisty

Każde dziecko reaguje inaczej. Jedne stają się bardzo grzeczne i „dorosłe”, inne wybuchowe, jeszcze inne wycofują się. Warto skonsultować się ze specjalistą pracującym z dziećmi, gdy pojawiają się:

• długotrwały smutek, lęk, koszmary, moczenie się lub bóle brzucha bez przyczyny medycznej;
• nagłe pogorszenie w szkole, wagary, izolacja od rówieśników;
• agresja, samookaleczenia, wypowiedzi o bezsensie życia;
• u nastolatków picie, używanie substancji lub nadmierne granie;
• przejmowanie roli opiekuna rodzica lub młodszego rodzeństwa.

Nasze centrum nie prowadzi terapii osób niepełnoletnich. Pomoc dla dzieci i młodzieży z Podhala oferuje poradnia dla dzieci i młodzieży poradniapodhale.pl. Dorośli mogą przyjść do nas, by zadbać o siebie i zaplanować, jak wspierać dziecko.

Jak pomagamy rodzinom z dziećmi w Nowym Targu

W naszym centrum w Nowym Targu psychoterapeuci i specjaliści terapii uzależnień pracują z dorosłymi członkami rodziny. Pomagamy im stworzyć dla dzieci bezpieczniejsze warunki.

• Konsultacja dla rodzica. 50-60 minut na omówienie sytuacji, bezpieczeństwa dzieci i planu rozmowy z nimi.
• Terapia współuzależnienia. Wsparcie dla rodzica, który nie pije, a dźwiga ciężar całej rodziny. Więcej na stronie terapia współuzależnienia.
• Leczenie rodzica uzależnionego. Między innymi terapia uzależnienia od alkoholu i zapobieganie nawrotom.
• Sesje rodzinne. W ramach terapii rodzinnej i par dorośli uczą się rozmawiać o uzależnieniu i odbudowywać zaufanie.
• Terapia DDA i DDD. Dla dorosłych, którzy sami wychowali się w takiej rodzinie.

Przyjmujemy rodziców z Nowego Targu, Zakopanego i całego Podhala, poufnie i bez skierowania. Zadzwoń: 18 307 01 11 lub skorzystaj ze strony kontakt. Więcej materiałów znajdziesz w dziale dla rodzin i współuzależnionych.

Pytania o dzieci w rodzinie z uzależnieniem