Uzależnienie od miłości i relacji: gdy związek staje się przymusem

Czym jest uzależnienie od miłości i relacji

Ani ICD-11, ani DSM-5 nie wyróżniają diagnozy „uzależnienie od miłości”. Mówimy o tym otwarcie, bo nazwa nie powinna sugerować, że ktoś jest „chory na miłość”. Za tym określeniem kryją się jednak prawdziwe cierpienie i powtarzalne schematy: obsesyjne myślenie o partnerze, trwanie w relacji, która rani, powroty mimo obietnic danych sobie, pustka i niepokój w chwilach samotności.

W pracy klinicznej patrzymy na te trudności przez pryzmat stylów przywiązania, schematów wyniesionych z dzieciństwa, lęku przed porzuceniem i regulacji emocji. Czasem w tle są objawy depresji, lęku lub trudności z tożsamością. Terapia uzależnienia od relacji nie polega na tym, żeby przestać kochać, tylko na tym, żeby miłość przestała oznaczać rezygnację z siebie.

Silne uczucie czy uzależnienie od relacji: sygnały

Zakochanie, tęsknota i zaangażowanie są naturalne. Intensywne uczucia same w sobie nie są problemem. Warto jednak przyjrzeć się sytuacji, gdy pojawia się kilka z poniższych sygnałów i utrzymują się one w kolejnych związkach:

• myśli o partnerze lub byłym partnerze zajmują większość dnia i utrudniają pracę, sen czy odpoczynek;
• panika, pustka lub silny niepokój, gdy druga osoba nie odpisuje, wychodzi lub zapowiada rozstanie;
• rezygnacja z własnych potrzeb, przyjaciół, pasji i granic, żeby utrzymać związek;
• poczucie, że nie da się odejść z relacji, która rani, nawet gdy widać jej koszty (jeśli w relacji jest przemoc, to nie jest wina osoby jej doznającej - najważniejsze jest bezpieczeństwo);
• wielokrotne powroty do tej samej osoby po rozstaniach, choć schemat się powtarza;
• szybkie wchodzenie w nowy związek zaraz po zakończeniu poprzedniego, by uniknąć samotności;
• sprawdzanie telefonu, mediów społecznościowych i aktywności partnera, które przynosi chwilową ulgę, a potem więcej lęku;
• poczucie, że bez relacji nie ma się wartości.

Jeśli rozpoznajesz się w tych opisach, nie oznacza to, że jest z Tobą coś nie tak. To wzorzec, który kiedyś mógł chronić, a dziś kosztuje zbyt wiele.

Mechanizm: przywiązanie, lęk przed porzuceniem i nagroda

Wzorce przywiązania

Sposób, w jaki szukamy bliskości w dorosłości, kształtuje się w pierwszych relacjach z opiekunami. Jeśli bliskość była nieprzewidywalna, warunkowa lub przeplatana odrzuceniem, układ nerwowy może nauczyć się, że miłość trzeba nieustannie zdobywać i pilnować. W dorosłym związku każdy sygnał oddalenia uruchamia wtedy alarm, a uspokojenie przynosi tylko kontakt z partnerem.

Nagroda przerywana

Relacje, w których okresy ciepła przeplatają się z chłodem, krytyką lub zerwaniami, bywają najtrudniejsze do opuszczenia. Ulga po pojednaniu jest ogromna, bo przychodzi po okresie cierpienia. To mechanizm podobny do nieprzewidywalnej nagrody w innych uzależnieniach behawioralnych: niepewność wzmacnia przywiązanie zamiast je osłabiać.

Relacja jako regulacja emocji

Dla wielu osób druga osoba staje się głównym, a czasem jedynym sposobem radzenia sobie ze smutkiem, lękiem czy pustką. Samotność przestaje być zwykłym stanem, a zaczyna przypominać głód. Nic dziwnego, że po rozstaniu pojawiają się objawy przypominające odstawienie: bezsenność, natrętne myśli, płacz, trudność w funkcjonowaniu.

Związek ze współuzależnieniem i historią rodzinną

Uzależnienie od relacji często współwystępuje ze współuzależnieniem, czyli wzorcem, w którym życie organizuje się wokół problemu bliskiej osoby: jej picia, używania substancji, hazardu czy nastrojów. Kontrolowanie, ratowanie, tłumaczenie i branie odpowiedzialności za drugą osobę dają poczucie wpływu, ale stopniowo wyczerpują. Więcej o tym przeczytasz na stronie współuzależnienie i pomoc dla bliskich.

Podobne schematy często mają osoby, które dorastały w domu z uzależnieniem lub przemocą. Dorosłe dzieci alkoholików i dorosłe dzieci z rodzin dysfunkcyjnych bywa, że wybierają partnerów, przy których odtwarza się znane napięcie, bo to, co znane, wydaje się bezpieczniejsze niż to, co nowe. Na stronie terapia DDA i DDD opisujemy ten temat szerzej.

Nie każda osoba z uzależnieniem od relacji ma taką historię. Nie zakładamy z góry przyczyn. W terapii wspólnie odkrywamy, skąd bierze się Twój wzorzec, we własnym tempie.

Skutki w codziennym życiu

Zdrowie psychiczne. Przewlekły lęk, obniżony nastrój, utrata poczucia sensu po rozstaniach. U części osób rozwija się nawracająca depresja.

Sen i praca. Nocne rozmyślanie, sprawdzanie wiadomości, rozmowy do późna. Spada koncentracja, a praca schodzi na dalszy plan wobec wydarzeń w związku.

Relacje z innymi. Przyjaciele i rodzina odsuwają się lub są odsuwani, bo cała energia trafia do jednej relacji. Po rozstaniu brakuje oparcia.

Finanse i bezpieczeństwo. Zdarza się finansowanie partnera, wspólne zobowiązania podejmowane pod presją, a w relacjach przemocowych realne zagrożenie. Jeśli czujesz się w niebezpieczeństwie, dzwoń pod 112.

Pierwsze kroki: co możesz zrobić już teraz

1. Nazwij swój wzorzec

   Spisz historię swoich ważnych relacji: jak się zaczynały, co działo się w trudnych chwilach, jak się kończyły. Szukaj powtórzeń, nie winnych.

2. Zatrzymaj się przed impulsem

   Gdy pojawia się przymus napisania, sprawdzenia lub powrotu, odczekaj. Fala napięcia opada, jeśli dać jej czas. Zapisz, co czujesz, zamiast od razu działać.

3. Odbuduj sieć wsparcia

   Odnów kontakt z jedną osobą spoza związku. Wspólny spacer czy telefon do przyjaciela to ćwiczenie tego, że bezpieczeństwo może płynąć z wielu źródeł.

4. Wróć do własnych potrzeb

   Co lubisz, gdy nikt nie patrzy? Małe, codzienne czynności tylko dla siebie wzmacniają poczucie tożsamości niezależnej od relacji.

Przy silnym lęku przed porzuceniem samodzielna zmiana bywa bardzo trudna. Rozmowa ze specjalistą nie jest oznaką słabości, tylko rozsądną decyzją.

Nawroty: powroty do dawnych schematów

W pracy nad uzależnieniem od relacji nawrót zwykle oznacza powrót do raniącej osoby albo wejście w podobny związek. Typowe wyzwalacze to wiadomość od byłego partnera, rocznice, święta, samotne wieczory, choroba, stres w pracy, a także alkohol, który osłabia postanowienia. Nawrót bywa poprzedzony okresem idealizowania przeszłości i pomijania tego, co bolało.

Traktujemy takie sytuacje jako informację, a nie porażkę. Wspólnie analizujemy, co poprzedziło powrót, i uzupełniamy plan. Metodykę opisujemy na stronie zapobieganie nawrotom.

Jak pomagamy w Nowym Targu

Terapia odbywa się indywidualnie, poufnie i bez skierowania. Pierwsza konsultacja trwa 50-60 minut i służy zrozumieniu Twojej sytuacji. Potem ustalamy wspólnie cele i plan, a sesje odbywają się zwykle raz w tygodniu.

• Terapia schematów. Terapia schematów pomaga zrozumieć schematy porzucenia, zależności czy poświęcenia i stopniowo je osłabiać.
• Praca z częściami. Ego State Therapy pozwala zadbać o te części osobowości, które reagują paniką na oddalenie.
• CBT i ACT. Uczymy rozpoznawania myśli i impulsów oraz działania zgodnie z wartościami, a nie z lękiem.
• Praca z traumą. Gdy wzorzec wiąże się z trudnymi doświadczeniami, pomocna bywa terapia traumy, w tym EMDR.
• Pary. Jeśli obie strony chcą pracować nad relacją, zapraszamy na sesje dla par.

Przyjmujemy osoby z Nowego Targu, Zakopanego i całego Podhala. Zadzwoń: 18 307 01 11 lub napisz przez stronę kontakt. W kryzysie emocjonalnym możesz też zadzwonić pod bezpłatny, całodobowy numer 116 123.

Dla bliskich

Patrzenie, jak ktoś bliski wraca do relacji, która go rani, bywa frustrujące i bolesne. Naciskanie i ultimatum zwykle wzmacniają lojalność wobec partnera, a nie otwartość na zmianę. Lepiej działa spokojna obecność, pytania zamiast ocen i gotowość do wsparcia, gdy osoba sama będzie chciała coś zmienić.

Jeśli potrzebujesz porady, jak rozmawiać lub jak zadbać o siebie w tej sytuacji, zapraszamy na konsultację. Podobne zagadnienia omawiamy szerzej w przeglądzie uzależnień behawioralnych.

Najczęstsze pytania o uzależnienie od miłości i relacji