Uzależnienie od benzodiazepin i leków nasennych typu „Z”

Czym jest uzależnienie od benzodiazepin

Benzodiazepiny to leki, które szybko zmniejszają lęk, napięcie i ułatwiają zasypianie. Podobnie działają leki nasenne nazywane potocznie lekami „Z”, bo ich nazwy zaczynają się na tę literę. Wszystkie te leki mają realne zastosowanie w medycynie, na przykład w ostrym kryzysie lękowym czy krótkotrwałym leczeniu bezsenności.

Problem pojawia się wtedy, gdy krótkie leczenie zamienia się w długie, a lek staje się jedynym sposobem na przetrwanie dnia lub nocy. Uzależnienie od benzodiazepin dotyczy wielu osób, które nigdy nie szukały „odlotu”, tylko ulgi. Dlatego na tej stronie nie ma oceniania, jest za to konkretna wiedza i droga wyjścia.

Jak benzodiazepiny działają na mózg

Mózg ma własny system hamowania, który wycisza nadmierne pobudzenie. Jego głównym przekaźnikiem jest GABA (kwas gamma-aminomasłowy). Benzodiazepiny i leki „Z” wzmacniają działanie GABA, dlatego szybko przynoszą spokój, rozluźnienie mięśni i senność.

Przy regularnym przyjmowaniu mózg się dostosowuje. Własny system hamowania staje się mniej wrażliwy, a układ pobudzenia pracuje mocniej, by utrzymać równowagę. Pojawia się tolerancja, czyli słabsze działanie leku, oraz zależność: bez leku mózg reaguje nadmiernym pobudzeniem. Stąd lęk, bezsenność i drażliwość przy próbie przerwy.

Ten mechanizm wyjaśnia, dlaczego odstawienie jest trudne. Objawy, które się wtedy pojawiają, to w dużej mierze skutek adaptacji mózgu, a nie dowód, że „bez tabletek nie da się żyć”.

Jak rozwija się uzależnienie i jakie są sygnały

Uzależnienie od benzodiazepin może rozwinąć się już po kilku tygodniach regularnego przyjmowania, także zgodnie z receptą. Poniższe sygnały nie są diagnozą, ale warto je potraktować poważnie:

• lek jest przyjmowany częściej lub w większej ilości, niż zalecił lekarz;
• lęk wraca silniej, zanim nadejdzie czas kolejnej tabletki;
• pojawia się niepokój na myśl, że leku może zabraknąć;
• zdarza się szukanie recept u różnych lekarzy lub zdobywanie leku innymi drogami;
• lek jest przyjmowany „na zapas” przed stresującą sytuacją;
• bliscy zauważają senność, spowolnienie, chwiejność lub problemy z pamięcią;
• lek jest łączony z alkoholem, aby wzmocnić działanie.

Jeśli rozpoznajesz te sygnały, nie przerywaj leczenia nagle. Pierwszym krokiem jest szczera rozmowa z lekarzem prowadzącym i konsultacja psychoterapeutyczna. Szerszy opis znajdziesz na stronie uzależnienie od leków.

Ryzyka zdrowotne i psychiczne

Łączenie z alkoholem i opioidami

Benzodiazepiny, alkohol, opioidy i GHB hamują pracę ośrodkowego układu nerwowego, w tym ośrodka oddechowego. Połączenie tych substancji wzmacnia ten efekt w sposób nieprzewidywalny. Może dojść do głębokiej utraty przytomności i zatrzymania oddechu. Objawy zagrożenia to bardzo głęboka senność, brak reakcji, spowolniony lub chrapliwy oddech, sinienie ust. Wtedy dzwoń pod 112, ułóż osobę oddychającą w pozycji bocznej bezpiecznej i nie zostawiaj jej samej. Więcej w tekście o uzależnieniu od opioidów.

Pamięć, koncentracja i upadki

Długotrwałe przyjmowanie benzodiazepin może osłabiać pamięć, uwagę i szybkość reakcji. U osób starszych zwiększa ryzyko upadków i złamań. Senność wpływa też na bezpieczeństwo w pracy i za kierownicą.

Nastrój i emocje

U części osób długie przyjmowanie wiąże się z obniżeniem nastroju, spłyceniem emocji i poczuciem „życia za szybą”. Przy myślach samobójczych dzwoń pod 116 123 lub 800 70 22 22 (oba numery całodobowe i bezpłatne), a w bezpośrednim zagrożeniu pod 112.

Odstawienie benzodiazepin i głód

Zespół odstawienny od benzodiazepin może obejmować lęk, bezsenność, drżenie, kołatanie serca, nadwrażliwość na dźwięki i światło, trudności z koncentracją, a w cięższych przypadkach drgawki i stany splątania. Objawy mogą pojawić się z opóźnieniem i utrzymywać się dłużej, niż wiele osób się spodziewa.

Dlatego odstawienie benzodiazepin zawsze prowadzi lekarz, zwykle stopniowo i w tempie dopasowanym do osoby. Nasza rola jest inna: przygotowujemy psychologicznie do tego procesu, uczymy regulacji lęku i snu oraz towarzyszymy w trudnych tygodniach, żeby gorsze dni nie kończyły się powrotem do dawnego schematu.

Głód leku często przybiera postać myśli „tylko dziś, bo nie wytrzymam”. Głód narasta, osiąga szczyt i opada, zwykle w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Umiejętność przeczekania tej fali można wytrenować, o czym piszemy na stronie o radzeniu sobie z głodem.

Nawroty: typowe wyzwalacze przy benzodiazepinach

Odsetek nawrotów w uzależnieniach szacuje się na 40-60%, podobnie jak w innych chorobach przewlekłych. Przy benzodiazepinach nawrót bardzo często jest związany z powrotem objawów, które lek wcześniej wyciszał.

• kilka nieprzespanych nocy i narastający strach przed kolejną;
• napad paniki lub silny lęk w nowej, trudnej sytuacji;
• żałoba, choroba, rozstanie, przeciążenie w pracy;
• tabletki „na wszelki wypadek” w domowej apteczce;
• picie alkoholu, które osłabia postanowienia i nasila lęk następnego dnia;
• wizyta u nowego lekarza, który nie zna historii leczenia.

W terapii tworzymy plan na takie sytuacje. Uczymy też rozpoznawać myśl „i tak już wszystko zepsute”, czyli efekt naruszenia abstynencji z modelu Marlatta i Gordona. Jedna tabletka nie musi oznaczać powrotu do starego schematu. Więcej w artykule sygnały ostrzegawcze nawrotu.

Jak pomagamy w uzależnieniu od benzodiazepin w Nowym Targu

Prowadzimy psychoterapię i diagnostykę uzupełniającą. Nie przepisujemy ani nie odstawiamy leków, ale ściśle szanujemy plan lekarza i pomagamy go zrealizować. Pracują u nas psychoterapeuci, specjaliści terapii uzależnień oraz specjaliści neuropsychologii i neuroregulacji.

• Praca z lękiem. Korzystamy z terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) i podejścia opisanego na stronie leczenie napadów paniki i lęku.
• Praca ze snem. Przy bezsenności stosujemy metody poznawczo-behawioralne, opisane na stronie o psychoterapii bezsenności.
• Regulacja układu nerwowego. Po kwalifikacji pomocny bywa biofeedback HRV jako uzupełnienie psychoterapii.
• Pamięć i koncentracja. Gdy długie przyjmowanie leków wpłynęło na funkcjonowanie poznawcze, proponujemy konsultację neuropsychologiczną.
• Plan zapobiegania nawrotom. Pisemny, z sygnałami ostrzegawczymi i konkretnymi reakcjami, w ramach programu SNNRZ lub klasycznego zapobiegania nawrotom.

Pierwsza konsultacja trwa 50-60 minut, sesje odbywają się zwykle raz w tygodniu. Przyjeżdżają do nas osoby z Nowego Targu, Zakopanego i całego Podhala. Zadzwoń pod 18 307 01 11 lub napisz przez stronę kontakt.

Dla bliskich

Bliscy często pierwsi zauważają senność, spowolnienie, zapominanie lub chwiejny chód. Rozmowa bywa trudna, bo lek „jest przecież z recepty”. Warto mówić o tym, co widać, bez oskarżeń, i zachęcać do rozmowy z lekarzem, a nie do nagłego przerwania.

Jeśli bliska osoba łączy leki z alkoholem, naucz się rozpoznawać objawy zagrożenia i pamiętaj o numerze 112. Zapraszamy na konsultację dla bliskich, także w podejściu CRAFT, opisanym na stronie pomoc dla bliskich. Wsparcie oferuje też telefon zaufania w sprawie uzależnień 800 199 990.

Najczęstsze pytania o uzależnienie od benzodiazepin