Style przywiązania u dorosłych - jak wpływają na związek

Czym są style przywiązania

Teoria przywiązania powstała z obserwacji dzieci i ich opiekunów. John Bowlby opisał przywiązanie jako wrodzony system, który w chwili zagrożenia każe szukać bliskości zaufanej osoby. Mary Ainsworth pokazała w badaniach, że dzieci różnią się tym, jak reagują na rozstanie i powrót opiekuna, i opisała pierwsze wzorce przywiązania.

Później badacze zauważyli, że podobne wzorce widać w związkach dorosłych. Partner lub partnerka często staje się główną „bezpieczną bazą”: osobą, do której wracamy po wsparcie i od której łatwiej wyruszyć w świat. Teoria przywiązania u dorosłych dotyczy wszystkich par, niezależnie od płci i orientacji, a także przyjaźni i relacji rodzinnych.

Teoria przywiązania u dorosłych: dwa wymiary

Współczesne badania opisują przywiązanie u dorosłych raczej jako dwie skale niż cztery osobne typy. Każda osoba znajduje się gdzieś na obu skalach, a jej położenie może się różnić w zależności od relacji i okresu życia.

• Lęk o relację - na ile boisz się odrzucenia, porzucenia lub tego, że nie jesteś wystarczająco ważną osobą dla partnera. Wysoki lęk oznacza czujność na sygnały oddalenia i silną potrzebę zapewnień.
• Unikanie bliskości - na ile bliskość, zależność i dzielenie się uczuciami budzą dyskomfort. Wysokie unikanie oznacza potrzebę niezależności i wycofywanie się, gdy robi się zbyt blisko.

Połączenie obu wymiarów daje cztery znane style. Warto traktować je jak skrót myślowy, który ułatwia rozmowę, a nie jak etykietę opisującą całego człowieka.

Cztery style przywiązania w związku

Bezpieczny styl przywiązania

Osoba z bezpiecznym stylem zwykle ufa, że bliskie osoby będą dostępne, a jednocześnie dobrze czuje się sama. Potrafi powiedzieć, czego potrzebuje, i znieść chwilowy dystans bez paniki. Nie oznacza to związku bez kłótni. Oznacza raczej, że po konflikcie łatwiej wrócić do rozmowy i naprawić relację.

Lękowy styl przywiązania

Przy lękowym stylu przywiązania bliskość jest bardzo ważna, ale łatwo o poczucie, że może zniknąć. Nieodpisana wiadomość czy chłodniejszy ton potrafią uruchomić falę niepokoju i myśli „coś jest nie tak”. Pojawia się potrzeba sprawdzania, dopytywania, zabiegania o uwagę. Ulga po zapewnieniu bywa krótka. Szerzej opisujemy to na stronie lęk przed porzuceniem i odrzuceniem w związku.

Unikający styl przywiązania

Unikający styl przywiązania wiąże się z przekonaniem, że najbezpieczniej jest polegać na sobie. Rozmowy o uczuciach mogą męczyć, a prośby partnera o bliskość brzmieć jak presja. W stresie osoba raczej się wycofuje, zajmuje pracą lub milknie. Z zewnątrz może to wyglądać na chłód, choć pod spodem często jest napięcie i obawa przed zależnością.

Zdezorganizowany styl przywiązania

Styl zdezorganizowany, nazywany też lękowo-unikającym, łączy silną potrzebę bliskości z lękiem przed nią. Osoba może zbliżać się, a potem gwałtownie wycofywać, bo bliskość jednocześnie przyciąga i zagraża. Ten wzorzec częściej opisuje się u osób, które w dzieciństwie doświadczały przemocy, zaniedbania lub chaosu. Tu praca z traumą bywa kluczowa.

Pułapka lękowo-unikająca: goniący i uciekający

Jedna z najczęściej opisywanych dynamik w parach to taniec „goniący - uciekający”. Jedna osoba (częściej o lękowym stylu) w trudnej chwili szuka kontaktu: chce rozmawiać, wyjaśniać, dostać zapewnienie. Druga (częściej o unikającym stylu) czuje się przytłoczona i potrzebuje dystansu.

Im bardziej jedna osoba goni, tym bardziej druga się oddala. Im bardziej druga się oddala, tym silniejszy lęk pierwszej. Obie strony próbują poczuć się bezpiecznie, tylko każda w inny sposób. Problemem nie jest „zły partner”, ale błędne koło, w które para wpada.

Pomaga nazwanie tego koła wspólnie, na przykład: „Znowu wchodzimy w nasz taniec. Potrzebuję chwili, wrócę do rozmowy za pół godziny”. Umówiony czas powrotu uspokaja osobę lękową, a przerwa daje oddech osobie unikającej.

Skąd biorą się style przywiązania

Ważną rolę odgrywają wczesne doświadczenia: czy opiekunowie byli dostępni, przewidywalni i czy pocieszali w trudnych chwilach. Dziecko uczy się wtedy, czego spodziewać się po bliskich i czy warto pokazywać potrzeby. Jeśli dzieciństwo było trudne, pomocna może być strona trauma z dzieciństwa i jej wpływ na dorosłe życie.

Dzieciństwo nie jest jednak wyrokiem. Znaczenie ma też temperament, czyli wrodzona wrażliwość układu nerwowego, a także późniejsze relacje: przyjaźnie, związki, straty i doświadczenia naprawy. Badacze mówią o „wypracowanym bezpieczeństwie” (ang. earned security). To sytuacja, w której ktoś z trudną historią dzięki dobrym relacjom lub terapii zaczyna czuć się w bliskości bezpieczniej.

Przywiązanie w związku a uzależnienie

Człowiek reguluje emocje przede wszystkim w relacji: bliska osoba uspokaja, pociesza, pomaga przetrwać stres. Gdy bliskość wydaje się niebezpieczna lub niedostępna, trzeba szukać innych sposobów. Alkohol, leki, narkotyki, hazard, jedzenie czy ekran potrafią szybko przynieść ulgę, więc mogą przejąć rolę „bezpiecznej bazy”.

Trudności w relacji bywają też częstym wyzwalaczem nawrotu. Kłótnia, poczucie odrzucenia czy samotność po rozstaniu uruchamiają głód. Dlatego w pracy nad nawrotami przyglądamy się także temu, jak ktoś przeżywa bliskość.

Przywiązanie wiąże się również z dwoma wzorcami opisywanymi na naszych stronach:

• Współuzależnienie - skupienie życia wokół osoby uzależnionej, ratowanie jej i kontrolowanie kosztem siebie. Często stoi za nim lęk przed utratą relacji. Więcej: współuzależnienie - objawy i mechanizmy.
• Uzależnienie od miłości i relacji - przymus bycia w związku, trudność z odejściem z raniącej relacji, silne cierpienie przy rozstaniu. Nie jest to osobna diagnoza, ale mechanizm bywa podobny do uzależnienia. Więcej: uzależnienie od miłości i relacji.

Zazdrość, zdrada i granice teorii

Wysoki lęk o relację może nasilać zazdrość i potrzebę sprawdzania partnera. Wysokie unikanie może sprzyjać dystansowi i trudności w rozmowie o problemach w związku. Badania nad zdradą dają tu niejednoznaczne wyniki. To tylko tendencje, a nie wyjaśnienie ani usprawiedliwienie zdrady. O tym, jak rozpoznać i przejść ten kryzys, piszemy na stronie zdrada emocjonalna.

Ważne rozróżnienie: kontrolowanie, zastraszanie, poniżanie czy bicie to nie „lękowy” ani „zdezorganizowany” styl przywiązania. To przemoc. Za przemoc odpowiada wyłącznie osoba, która ją stosuje, a teoria przywiązania jej nie tłumaczy. Informacje i drogi pomocy znajdziesz w dziale przemoc - jak rozpoznać i gdzie szukać pomocy.

Nie diagnozuj partnera

Wiedza o stylach przywiązania łatwo zamienia się w broń w kłótni: „masz unikający styl, dlatego ciągle uciekasz”. Takie etykiety zamykają rozmowę i sprawiają, że druga osoba czuje się oceniona. Nikt nie jest też w stanie rzetelnie określić stylu drugiej osoby na podstawie artykułu czy testu z internetu.

Zamiast tego lepiej mówić o sobie i o sytuacji: „Kiedy długo nie odpisujesz, zaczynam się bać, że coś się stało między nami”. Taki komunikat zaprasza do rozmowy, a nie do obrony.

Jak pracować nad stylem przywiązania

1. Zauważ swój wzorzec

   Obserwuj, co dzieje się w Tobie, gdy partner się oddala albo zbliża. Jakie myśli, emocje i odruchy się pojawiają? Samo nazwanie wzorca zmniejsza jego siłę.

2. Psychoterapia indywidualna

   Terapia pomaga zrozumieć, skąd wzięły się Twoje strategie, i uczyć się nowych sposobów regulowania emocji. Relacja z terapeutą bywa pierwszym doświadczeniem bezpiecznej, przewidywalnej więzi.

3. Terapia schematów

   Terapia schematów pracuje z głębokimi przekonaniami, takimi jak „bliscy w końcu mnie opuszczą” czy „nie mogę na nikim polegać”, i z niezaspokojonymi potrzebami z dzieciństwa.

4. Terapia par

   W terapii rodzinnej i par obie osoby uczą się rozpoznawać swój „taniec” i reagować inaczej. Wspólne sesje prowadzimy tylko wtedy, gdy relacja jest bezpieczna.

5. Związek jako miejsce naprawy

   Każda sytuacja, w której po konflikcie udaje się wrócić do siebie, wzmacnia poczucie bezpieczeństwa. Przewidywalność, dotrzymywanie słowa i naprawianie zranień zmieniają przywiązanie krok po kroku.

Jak pomagamy w Nowym Targu

W naszym centrum w Nowym Targu pracują psychoterapeuci i specjaliści terapii uzależnień, którzy łączą wiedzę o przywiązaniu z pracą nad nawrotami i kryzysami. Przyjmujemy osoby i pary z całego Podhala, poufnie i bez skierowania.

• Pierwsza konsultacja (50-60 minut), na której przyglądamy się Twojej sytuacji i wspólnie wybieramy formę pomocy.
• Terapia indywidualna z wykorzystaniem CBT, ACT, terapii schematów oraz, przy traumie, EMDR i Ego State Therapy.
• Terapia par, także par jednopłciowych, bez oceniania i bez szukania winnego.
• Program SNNRZ, który łączy między innymi terapię schematów, wiedzę o przywiązaniu i zapobieganie nawrotom.

Więcej o pracy z parami i kryzysami w związku przeczytasz na stronie relacje i związki. Aby umówić konsultację, zadzwoń: 18 307 01 11 (pn-pt 8:00-18:00, sob 9:00-14:00) lub napisz przez stronę kontakt z centrum.

Najczęstsze pytania o style przywiązania