Czym jest uzależnienie od narkotyków
Uzależnienie od narkotyków - definicja
Uzależnienie od narkotyków to przewlekłe zaburzenie, w którym używanie substancji psychoaktywnej wymyka się spod kontroli i staje się ważniejsze niż inne sprawy życia, mimo widocznych szkód. Klasyfikacje ICD-11 i DSM-5 opisują je przez utratę kontroli, zawężenie zainteresowań, kontynuowanie używania pomimo konsekwencji oraz zmiany tolerancji i objawy odstawienia.
Uzależnienie nie jest słabością charakteru ani brakiem silnej woli. Substancje takie jak marihuana, amfetamina, mefedron czy kokaina silnie wpływają na układ nagrody w mózgu, związany z dopaminą. Z czasem mózg uczy się, że najszybszą ulgą w stresie, nudzie czy smutku jest kolejna dawka.
Dobra wiadomość: tego, czego mózg się nauczył, można stopniowo oduczyć. Terapia uzależnienia od narkotyków pomaga zbudować nowe sposoby radzenia sobie z napięciem, głodem i trudnymi emocjami, a także naprawić relacje, które ucierpiały.
Uzależnienie od marihuany, amfetaminy, mefedronu i kokainy
Mechanizm uzależnienia jest podobny, ale codzienność osoby używającej różnych substancji wygląda inaczej. Dlatego na pierwszej konsultacji pytamy nie tylko „co”, ale też „w jakich sytuacjach” i „po co” sięga się po substancję.
Marihuana
Wiele osób traktuje marihuanę jako „łagodny” sposób na wyciszenie i sen. Uzależnienie od marihuany rozwija się często po cichu: najpierw wieczorny rytuał, potem trudność z zaśnięciem bez niej, spadek motywacji, drażliwość i niepokój w dni bez palenia. Po odstawieniu mogą pojawić się problemy ze snem, rozdrażnienie i intensywne sny, które zwykle stopniowo mijają.
Amfetamina i mefedron
Stymulanty dają poczucie energii, pewności siebie i kontroli. Uzależnienie od amfetaminy lub mefedronu często wiąże się z cyklem intensywnego używania, nieprzespanych nocy i późniejszego „zjazdu”: wyczerpania, obniżonego nastroju, lęku. Ten zjazd sam staje się powodem, by sięgnąć ponownie. W terapii dużo pracujemy nad regulacją snu, stresu i nastroju.
Kokaina
Uzależnienie od kokainy bywa związane z presją zawodową, życiem towarzyskim i poczuciem, że trzeba „dawać radę”. Głód bywa silny i krótki, a wyzwalaczami są często konkretne miejsca, osoby, pieniądze w kieszeni czy alkohol. Rozpoznanie tych powiązań jest jednym z pierwszych kroków w planie.
Łączenie substancji
Często spotykamy sytuacje, w których narkotyki łączą się z alkoholem lub lekami uspokajającymi. Wtedy plan leczenia obejmuje wszystkie substancje jednocześnie. Więcej o tej części piszemy na stronach o uzależnieniu od leków uspokajających i przeciwbólowych oraz o terapii uzależnienia od alkoholu.
Szybki test
HALT: czy głód to naprawdę głód substancji?
Głód często nasila się, gdy brakuje czegoś podstawowego. Zaznacz, co dotyczy Cię teraz.
- Zjedz coś prostego i wypij szklankę wody. Spadek energii łatwo pomylić z głodem substancji.
- Wyładuj złość bezpiecznie: szybki spacer, zapisanie, co Cię złości, rozmowa z kimś zaufanym. Decyzje odłóż na później.
- Zadzwoń lub napisz do kogoś ze swojej listy wsparcia. Wystarczy krótka rozmowa o czymkolwiek.
- Odpocznij: połóż się, zrób kilka cykli spokojnego oddechu, zaplanuj wcześniejsze pójście spać.
- Zaznacz jedną lub więcej liter. Skrót HALT pochodzi od angielskich słów: hungry, angry, lonely, tired.
Sygnały, że używanie wymyka się spod kontroli
Nie trzeba czekać, aż „będzie bardzo źle”. Warto porozmawiać ze specjalistą, jeśli rozpoznajesz u siebie kilka z poniższych sygnałów:
- używanie trwa dłużej lub zdarza się częściej, niż było zaplanowane;
- kolejne postanowienia „od poniedziałku” nie wytrzymują kilku dni;
- trudno odpocząć, zasnąć lub dobrze się bawić bez substancji;
- coraz więcej czasu zajmuje zdobywanie, używanie i dochodzenie do siebie;
- pojawiają się długi, kłamstwa, ukrywanie i napięcie w domu;
- rezygnujesz z pasji, sportu lub spotkań, które kiedyś były ważne;
- po przerwie wracają drażliwość, lęk, obniżony nastrój lub silny głód.
Te sygnały nie służą do stawiania sobie diagnozy. Są zaproszeniem do rozmowy. Diagnozę stawiamy wspólnie, na podstawie wywiadu, a nie jednego objawu.
Bezpieczeństwo przy odstawianiu
Odstawienie niektórych substancji, zwłaszcza gdy łączone są z alkoholem, lekami uspokajającymi lub opioidami, może być groźne dla zdrowia. W takiej sytuacji potrzebna jest ocena lekarza, a czasem detoks w warunkach medycznych. Nie podajemy instrukcji samodzielnego odstawiania. W zagrożeniu życia dzwoń pod 112.
Głód narkotykowy i nawrót: jak to działa
Głód narkotykowy (craving) to nagłe, silne pragnienie użycia substancji. Często uruchamiają go wyzwalacze: stres, zmęczenie, konflikt, samotność, ale też przyjemne sytuacje, jak weekend czy wypłata. Głód narasta, osiąga szczyt i opada, zwykle w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Tę wiedzę wykorzystuje technika „surfowania na fali głodu”, opisana szerzej na stronie o radzeniu sobie z głodem.
Nawrót rzadko jest nagłym zdarzeniem. Zwykle przebiega etapami: najpierw emocjonalnym (napięcie, zaniedbywanie snu i odpoczynku), potem mentalnym (myśli o używaniu, planowanie „tylko raz”), a na końcu fizycznym. Odsetek nawrotów w uzależnieniach szacuje się na 40-60%, podobnie jak w innych chorobach przewlekłych, na przykład nadciśnieniu czy astmie. To nie powód do rezygnacji, tylko do dobrego planu.
Jeśli dojdzie do wpadki, ważne jest, by nie wpaść w myśl „i tak już wszystko zepsute”. Ten efekt naruszenia abstynencji opisali G.A. Marlatt i J.R. Gordon. Praktyczne wskazówki znajdziesz w poradniku co zrobić po wpadce.
Jak wygląda terapia uzależnienia od narkotyków
Narkomania terapia to określenie, które wiele osób wpisuje w wyszukiwarkę. W praktyce leczenie nie polega na jednym rozwiązaniu, tylko na kilku uporządkowanych krokach.
Pierwsza konsultacja
Trwa 50-60 minut. Rozmawiamy o tym, jakie substancje, jak często i w jakich sytuacjach się pojawiają, co już było próbowane i czego oczekujesz. Oceniamy też, czy potrzebna jest najpierw pomoc lekarska.
Stabilizacja
Zwykle trwa 4-8 tygodni. Uczymy się rozpoznawać wyzwalacze, radzić sobie z głodem, porządkujemy sen, rytm dnia i bezpieczeństwo, na przykład ograniczenie kontaktu z osobami, od których dotąd pochodziła substancja.
Praca nad przyczynami
Przyglądamy się temu, co substancja „załatwiała”: lęk, wstyd, samotność, trudne doświadczenia. Wykorzystujemy CBT, terapię schematów, ACT, a przy doświadczeniach traumatycznych także EMDR.
Pisemny plan zapobiegania nawrotom
Tworzymy konkretną listę sygnałów ostrzegawczych, sytuacji ryzyka i gotowych reakcji. Plan jest aktualizowany wraz z postępami.
Odbudowa życia
Praca, relacje, odpoczynek, nowe źródła satysfakcji. Bez tego abstynencja bywa krucha, dlatego ten etap traktujemy równie poważnie jak pozostałe.
Sesje odbywają się zwykle raz w tygodniu. Pełny program trwa zwykle od kilku do kilkunastu miesięcy, w zależności od potrzeb i tempa zmian.
Jak pomagamy w leczeniu uzależnienia od narkotyków w Nowym Targu
W naszym centrum pracują psychoterapeuci i specjaliści terapii uzależnień, wspierani przez specjalistów neuropsychologii i neuroregulacji. Terapia jest indywidualna, a w razie potrzeby obejmuje także pary i rodziny.
- Psychoterapia. Głównie terapia poznawczo-behawioralna, uzupełniana przez terapię schematów, ACT i EMDR, dobrane do Twojej sytuacji.
- Zapobieganie nawrotom. Model Marlatta i Gordona oraz uważność w zapobieganiu nawrotom (MBRP). Szczegóły opisujemy na stronie zapobieganie nawrotom.
- Program SNNRZ. Autorski System Neuro-Narracyjnej Regulacji i Zmiany łączy psychoterapię z psychoedukacją o neurobiologii stresu i głodu, z kartami pracy i mierzalnymi celami.
- Metody neuro jako uzupełnienie. Po kwalifikacji możliwe jest badanie QEEG oraz neurofeedback i biofeedback, zawsze jako dodatek do psychoterapii, a nie jej zastępstwo.
- Wsparcie bliskich. Rodzina może skorzystać z konsultacji i podejścia CRAFT, opisanego na stronie pomoc dla bliskich osoby uzależnionej.
Przyjmujemy pacjentów z całego Podhala: z Zakopanego, Szaflar, Czarnego Dunajca czy Rabki-Zdroju. Umów pierwszą konsultację pod numerem 18 307 01 11 lub przez stronę kontakt. Nie potrzebujesz skierowania.
Jeśli potrzebujesz rozmowy od razu, możesz zadzwonić pod ogólnopolski telefon zaufania w sprawie uzależnień: 800 199 990.
Oprócz terapii ambulatoryjnej proponujemy pobyt w ośrodku zamkniętym na 14 lub 28 dni, po konsultacji kwalifikacyjnej. Jeśli potrzebny jest detoks, odbywa się on najpierw pod opieką lekarza.
Szczegółowo o poszczególnych substancjach
Najczęstsze pytania o leczenie uzależnienia od narkotyków
Czy od marihuany można się uzależnić?
Tak. Uzależnienie od marihuany jest opisane w klasyfikacjach ICD-11 i DSM-5. Objawia się m.in. trudnością w ograniczeniu palenia, używaniem mimo szkód oraz drażliwością, niepokojem i problemami ze snem po przerwie. Terapia pomaga znaleźć inne sposoby na wyciszenie i sen.
Czy muszę mieć skierowanie na terapię uzależnienia od narkotyków?
Nie. Do naszego centrum można zgłosić się bez skierowania. Wystarczy telefon lub wiadomość e-mail, a pierwsza konsultacja trwa 50-60 minut.
Czy terapia jest poufna?
Tak. Obowiązuje nas tajemnica zawodowa. Informacje z terapii nie trafiają do pracodawcy ani rodziny bez Twojej zgody, z wyjątkiem sytuacji przewidzianych prawem, np. bezpośredniego zagrożenia życia.
Czy mogę zacząć terapię, jeśli jeszcze używam?
Tak, często właśnie od tego się zaczyna. Na pierwszej konsultacji oceniamy, czy potrzebna jest najpierw pomoc lekarska lub detoks, a jeśli nie, planujemy bezpieczne kroki w stronę abstynencji. Nie trzeba mieć wszystkiego poukładanego, żeby przyjść.
Ile trwa leczenie uzależnienia od narkotyków?
Faza stabilizacji trwa zwykle 4-8 tygodni, a pełny program zwykle od kilku do kilkunastu miesięcy. Sesje odbywają się najczęściej raz w tygodniu. Tempo dopasowujemy do Twoich potrzeb.
Co zrobić, gdy po okresie abstynencji wrócił narkotyk?
Najważniejsze to zatrzymać się i nie traktować tego jako dowodu porażki. Warto jak najszybciej skontaktować się z terapeutą i przeanalizować, co poprzedziło nawrót. To cenna informacja do planu zapobiegania nawrotom.
Jak pomóc dziecku, które bierze narkotyki?
Zacznij od zadbania o siebie i od spokojnej rozmowy bez oskarżeń. Rodzice mogą skorzystać z konsultacji dla bliskich w naszym centrum oraz z Pomarańczowej Linii: 801 14 00 68. Podejście CRAFT uczy, jak rozmawiać, by zwiększyć szansę na podjęcie leczenia.
Czy przyjmujecie pacjentów spoza Nowego Targu?
Tak. Zgłaszają się do nas osoby z Zakopanego, Rabki-Zdroju, Jabłonki, Nowego Sącza i całego Podhala. Z Zakopanego dojazd samochodem zajmuje około pół godziny.
Źródła: McLellan A.T. i in., JAMA 2000 (odsetek nawrotów w chorobach przewlekłych); Melemis S.M., Yale Journal of Biology and Medicine 2015 (etapy nawrotu); Marlatt G.A., Gordon J.R. (model zapobiegania nawrotom, efekt naruszenia abstynencji).